5 %.
V|^HÒl

lỊl^.cẠự
VẠMHÒÍ
ỈIỊC

CÕN
nguòi

VẠT

B.9

ĐỨC ANH (Sưu tẩm, tuyển chọn)

VẠN HÒI
/

í w

''-. r-

■

IHI
https://thuviensach.vn

CON NGƯỜI
Đức Anh (Sưu tầm, tuyển chọn)
(Tái bản ĩân thứ 2)

H Ư YH O A N G

N XB DẢN THÌ

https://thuviensach.vn

10 VẠN CÂU HỎI VÌ SAO? Con người

IHI

HUYHOANG

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia
Việt Nam
10 vạn câu hỏi vì sao? : Con người / Đức Anh s.t., tuyển
chọn. - Tái bản lần thứ 2. - H. : Dân t r í ; Công ty Văn hoá
Huy Hoàng, 2016. - 212tr. : tranh vẽ, ảnh ; 21cm
ISBN 9786048828004
1. Khoa học thường thức 2. Co thể người

3. Sách

thiếu nhi
612 - dc23

DTK0048p-CIP
https://thuviensach.vn

1. Con Người

https://thuviensach.vn

cơ T H Ể C O N N G Ư Ờ I D O BAO N H IÊ U T Ế BÀO
H O P TH À N H ?

Cơ thể con người giống
như một toà lâu đài, các
tế bào thì giống như các
vật liệu kiến trúc: ximăng,
gạch, cát, đá, sắt thép... Các
bộ phận cơ thể con người
được tạo thành bởi các tế
bào và nguyên sinh chất tế
bào có hình thái, chức năng
giống nhau. Mỗi cơ quan,
bộ phận cơ thể con người đều có một chức năng nhất
định. Dạ dày dùng để chứa và tiêu hoá thức ăn, phổi
đế thở, trao đổi khí, tim bơm máu lưu thông trong cơ
thể, não là "Bộ tư lệnh" tối cao của cơ thể. Các cơ quan
liên kết lại với nhau cùng hoàn thành một chức năng
sinh lý, hình thành hệ hô
hấp, hệ tiêu hoá, hệ tuần
hoàn... gồm tám hệ thống
của con người, giống như
các phòng đơn lẻ của toà
lâu đài vậy.
Các nhà khoa học tính
sơ bộ cơ thê con người do
khoảng một triệu tám trăm
f -y 1 _
_
_ -V
1 '
1
tỷ tế bào cấu thành.
I

i

H Ỉng trềng

Trực trèng
H4u mốn

https://thuviensach.vn

1 1^VạntEIMS
Iv lcâ u H ỏ i

?[

Trong quá trinh
học tập, lao
động, công tác
qua thời gian
dài, cơ thểvà
bộ óc đêu mệt
mỏi, lúc này,
cơ thể sản sinh
ra nhiêu khí
cacbonic. Nếu
không kịp thải
ra ngoài thì sẽ
có hại đm với cơ
thể, càng thấy
mệt mỏi hơn.

Con người

VÌ SAO NGƯỜI TA LẠI NGÁP?

3

Những lúc vừa mệt vừa buồn ngủ,
con người thường hay ngáp liên tục.
Bởi vì con người sống được là nhờ
mỗi giây mỗi phút đều hấp thụ ôxy,
thải khí cacbonic trong cơ thể ra ngoài.
Trong quá trình học tập, lao động, công
tác qua thời gian dài, cơ thể và bộ óc
đều mệt mỏi, lúc này, cơ thể sản sinh
ra nhiều khí cacbonic. Nếu không kịp
thải ra ngoài thì sẽ có hại đối với cơ thể,
càng thấy mệt mỏi hơn. Ngáp là một
động tác hít thở sâu, có thể hít vào thật
nhiều dưỡng khí tốt cho cơ thể, thở ra
được nhiều khí cacbonic có hại. Qua đó
có thể thấy rằng: ngáp có tác dụng bảo
vệ sức khoẻ.

https://thuviensach.vn

vì SAO MẮT KHÔNG sợ LẠNH?

3

Vào mùa đông, tay chân của chúng ta có cảm giác lạnh
cóng, nhưng mắt thì không như vậy. Lý do là trên tròng
mắt của con người có tế bào thần kinh cảm nhận xúc giác,
tế bào thần kinh cảm giác đau, nhưng thiếu tế bào thần
kinh cảm giác về lạnh. Vì vậy, cho dù trời rét đến đâu,
tròng mắt cũng không hề cảm thấy lạnh.
Ngoài ra, bên ngoài tròng mắt có mí mắt mềm mại,
chúng giống như hai cánh cửa lớn, ngăn chặn gió rét bên
ngoài. Cho nên, nhiệt độ của tròng mắt bao giờ cũng cao
hơn nhiệt độ của chóp mũi, vành tai, ngón tay lộ ra ngoài.

https://thuviensach.vn

1 ^'VạnEEH] >
A V Cáu Hỏi •

V ì SAO C O N N G Ư Ờ I B IẾ T
M Ệ T M Ỏ I?

Con người, sau
khỉ làm việc
hay vận động
mạnh một thời
gian dài thường
cảm thấy mệt
mỏi. Đó là vì
khi làm việc hay
vận động, bắp
thịt co thắt do
sự kích thích
của các xung
động thần kinh,
chúng cân
được cưng cấp
một loại năng
lượng cao là
ATP từ đường
gluco phân giải
thành, cũng
như đi ôtô thì
phải đô'xăng.

Con người

Con người, sau khi làm việc hay vận
động mạnh một thời gian dài thường
cảm thấy mệt mỏi. Đó là vì khi làm việc
hay vận động, bắp thịt co thắt do sự
kích thích của các xung động thần kinh,
chúng cần được cung cấp một loại năng
lượng cao là ATP từ đường gluco phân
giải thành, cũng như đi ôtô thì phải đổ
xăng. Khi co bắp vận động nhiều, chất
ATP năng lượng cao này bị tiêu hao rất
nhiều, co thể không kịp bổ sung, cho nên
con ngưòi sẽ cảm thây mệt mỏi, hụt hoi.
Lúc vận động mạnh, ôxy cần thiết cung
cấp cho máu cơ bắp cũng không đủ, tế
bào cơ bắp chỉ còn nhờ sự phân giải của
đường gluco để bổ sung năng lượng.
Đường gluco sẽ phân giải thành chất ATP
và axit lactic. Khi axit lactic tích lại nhiều
ở cơ bắp sẽ gây ra tình trạng cơ thể bị đau
nhức, tăng thêm cảm giác mệt mỏi. Cho
nên sau khi làm việc với cường độ cao
và vận động nhiều, con người nên làm
động tác hít thở sâu, để tăng thêm lượng
cung cấp ôxy, thúc đẩy việc ôxy hoá để
khử axit lactic, thì sẽ giảm bớt được sự
mệt mỏi.

https://thuviensach.vn

v ì SAO PHẤN LỚN NAM GIỚI CAO HON
N ữ GIỚI?
Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng: Xét theo chiều
cao trung bình thì nam giới luôn cao hon nữ giới. Vì sao
lại như vậy? Thực ra chiều cao của một người được quyết
định bởi chiều dài của xương chi dưới. Sở dĩ nam giới cao
hơn nữ giớb niâu chốt là ở chỗ sự phát triển của xương chi
dưới ở nam giới và nữ giới khác nhau.
Cơ thể phát triển theo một quy luật nhất định, mỗi năm
mỗi khác. Nếu chiều cao của một đứa trẻ sơ sinh là 50cm
thì đến 5 tuổi chiều cao đó sẽ tăng gấp đôi, là lOOcm. Đến
khi 6 - 7 tuổi, mỗi năm con người sẽ cao thêm từ 8 đến
lOcm. Và từ đó cho đến trước tuổi dậy thì, tốc độ sinh
trưởng của con người chậm dần, mỗi năm chỉ tăng 3 - 4cm.
Tuổi dậy thì, tốc độ phát triển chiều cao lại nhanh trở lại,
mỗi năm tăng 5 - 7cm. Đến 17 -1 8 tuổi, sau khi tuổi dậy thì
kết thúc để bước vào thời kỳ hậu dậy thì, chiều cao tăng
lên hoàn toàn dựa vào độ tăng trưởng của xương cột sống.
Sự phát triển của xương cột sống chậm và rất lâu, do vậy
chiều cao sẽ tăng chậm.
Quá trình sinh trưởng của
nam giới muộn hơn nữ giới
nhưng tốc độ sinh trưởng lại
nhanh hơn và kết thúc muộn
hơn. Thông thường, con gái
vào khoảng 1 9 - 2 3 tuổi, con
trai từ 23 - 26 tuổi thì ngừng
phát triển chiều cao, do vậy
con gái thường thấp hơn con
trai một chút.
https://thuviensach.vn

1 ấ^VạnlEMiSl ^
lU C a u H ỏ i i

V Ì SAO C O N N G Ư Ờ I CÓ T H Ể SẢN
SIN H RA SỨC L ự c ?

Con người bất kể khoé hay yếu, lớn
hay bé đều có sức lực. Vậy sức lực của
con người có từ đâu?

Rèn luyện cơ
thểrất có lợi
cho việc tăng
cường sức
lực. Nếu như
một người
thường xuyên
rèn luyện, cơ
bắp sẽ càng
vạm vỡ và sức
lực sẽ càng
đôi dào.

Thực ra, sức lực của con người được
sinh ra trong quá trình co giãn co bắp.
Cơ thê con người tất cả có hơn 600 khối
cơ, trong đó gồm 300 triệu sợi dây chằng,
chúng phân bố trên khắp cơ thể và mỗi
loại dây chằng đều có một tác dụng riêng.
Cơ thịt co giãn là do các dây chằng ngắn
lại rồi dài ra, từ đó sinh ra lực.
Một sợi dây chằng khi co giãn thì công
tạo ra ít, nhưng khi vô số sợi dây chằng
cùng liên kết co giãn thì sẽ tạo ra một
công lớn hơn rất nhiều. Nếu như đem cơ
thịt của toàn cơ thế xếp bằng song song
với nhau, rồi đồng thời tất cả co lại thì lực
sinh ra có thể đạt 25 Niutơn. Lực co giãn
của cơ thịt quyết định bởi độ dài của dây
chằng, dây chằng càng dài, biên độ co
giãn càng lớn, lực sinh ra càng mạnh. Từ
đó có thể thấy, cơ bắp vạm vỡ, cơ hoành
có diện tích lớn, dây chằng to thì lực co
giãn sẽ lớn. Ngược lại, lực sẽ nhỏ.
Rèn luyện cơ thể rất có lợi cho việc
tăng cường sức lực. Nếu rứìu một người
thường xuyên rèn luyện, cơ bắp sẽ càng
vạm vỡ và sức lực sẽ càng dồi dào.

Con ngựởi

https://thuviensach.vn

v ì SAO NGỒI XỔM LÂU SẼ CHÓNG MẶT?

3

Khi ta ngồi xổm quá lâu, đột nhiên khi đứng bật lên sẽ
cảm thấy hơi chóng mặt, đó là vì lẽ gì? Khi con người ở tư
thế đứng, để có thể bảo đảm nhu cầu về máu cho bộ não,
tim phải gắng sức mới đưa được máu lên phía trên. Khi
con người ngồi xổm, tim không phải gắng sức lắm cũng
đưa được máu lên phía trên. Nhưng khi con người đứng
dậy đột ngột, vị trí cơ thể từ chỗ thấp trở thành chỗ cao,
tim không thể thích ứng ngay với sự thay đổi đó, máu
không được kịp thời đưa tới não. Do não bị thiếu máu
tạm thời nên xảy ra hiện tượng chóng mặt. Một lúc sau,
tim đã thích ứng được với sự thay đổi của vị trí cơ thể,
sau khi gắng sức đưa được máu lên trên, thì con người
sẽ không còn chóng mặt nữa. Đ ể phòng ngừa chóng mặt,
khi ngồi xổm lâu phải đứng dậy từ từ, không nên bật
đứng lên quá nhanh.

Vì SAO ĐI T IỂ U XO N G H AY RÙN G M ÌN H ?

3

Ngay sau khi đi tiểu xong, có lúc ta bỗng nhiên rùng
mình vài cái một cách tự nhiên. Đặc biệt là trong mùa
đông tình trạng đó hay xảy ra. Vì sao lại như vậy?
Thì ra, nước tiểu khi chứa đọng trong bàng quang, có
một nhiệt lượng nhất định. Sau khi đi tiểu xong, nhiệt
lượng đó cũng theo nước tiểu bài tiết ra ngoài cơ thể. Khi
ấy, ngay lập tức bạn liền có cảm giác lạnh. Loại cảm giác
này liền thông qua hệ thần kinh truyền đến cơ bắp rất
nhanh, làm cho cơ bắp co lại. Bạn liền rùng mình không
sao cưỡng được.

https://thuviensach.vn

10

|Vạn[E!M3 ^
Câu Hỏi •

V ì SAO T IM ĐẬP L Ú C C H Ậ M LÚ C
NHANH?

Nhịp đập của tim không ổn định, lúc
nhanh hcm một chút, lúc lại chậm hcm
một chút. Trong trạng thái yên tĩnh, nghỉ
ngơi hoặc ngủ, tim đập tương đối chậm.
Nhung nếu vận động hoặc tinh thần
căng thẳng thì tim sẽ đập nhanh. Vậy sự
điều tiết nhịp đập nharủì hay chậm của
tim diên ra như thê nào?

Khi người ta
căng thẳng, vỏ
đại não phát tín
hiệu cho trung
khu gia tốc tim
thông qua ữìãn
kỉnh giao cảm
khiến tim đập
nhanh hơn.

Con người

Điều tiết nhịp tim nhanh chậm là thần
kinh gây mê và thần kinh giao cảm tim,
chúng đều xuất phát từ trung khu não
bộ. Trung khu ức chế tim quản lý hoạt
động của thần kinh gây mê, có thể khiến
tim đập chậm lại. Còn trung khu gia tốc
tim quản lý hoạt động của thần kinh giao
cảm tim, có thể khiến tim đập nhanh hơn.
Hai loại thần kinh này có tác dụng tương
hô, quyết định tim đập nhanh hay chậm.
Đại não của con người phản ling đối
với bất kỳ các kích thích nào từ bên ngoài
và hoạt động bên trong, v ỏ đại não có
cơ cấu quản lý cao nhất của phản ứng
đối với những kích thích này. Khi người
ta căng thẳng, vỏ đại não phát tín hiệu
cho trung khu gia tốc tim thông qua thần
kinh giao cảm khiến tim đập nhanh hơn.
Còn nếu lúc ngủ hoặc nghỉ ngơi, lượng
vận động ít, đại não không cần hoạt động
nhiều, năng lượng tiêu hao ít, do vậy
nhịp tim cũng sẽ chậmhttps://thuviensach.vn
lại.

TR O N G C ơ T H Ể C O N N G Ư Ờ I T Ế BÀO NÀO
DÀI N HẤT?

Các tế bào cấu thành tổ chức cơ thể thường rất nhỏ, chỉ
quan sát dưới kính hiển vi mới có thể nhìn rõ "mặt mũi"
của chúng. Thế nhưng cũng có tế bào rất dài. Ví dụ một
số tế bào thần kinh có chức năng điều khiển vận động,
thân của các tế bào này nằm ở dưới vỏ đại não hoặc trong
tuỷ sống, nhưng mấu lồi của chúng lại có thể kéo dài đến
những nơi rất xa, có cái dài đến trên cả trăm mét. Cái mấu
lồi này gọi là đầu mút thần kinh, là cửa ngõ để truyền đạt
các tín hiệu. Mệnh lệnh của bộ não truyền ra sẽ theo các
dây thần kinh đến các cửa ngõ này mà chuyển đến cơ bắp,
cơ bắp sẽ tuân theo chỉ thị của bộ não mà hành động. Cấu
tạo của tế bào phải phù hợp với chức năng của chúng, tế
bào thần kinh làm nhiệm vụ liên hệ cự ly dài giữa bộ não
và cơ bắp, có kết cấu riêng, nó có các đầu mút nhô ra rất
dài, và là tế bào dài nhất trong cơ thể con người.

VÌ SAO T R Ẻ C O N N G Ủ N H IỂ U H Ơ N N G Ư Ờ I GIÀ?

Q.Ị

Con người phải ngủ là vì các tế bào thần kinh của lớp
vỏ não mệt mỏi, cần được nghỉ ngơi. Trẻ con đang ở vào
độ tuổi phát triển cơ thể, chức năng của hệ thống thần kinh
không ổn định lắm, dễ bị hưng phấn và cũng dễ bị ức chế;
tương đối nhạy cảm mà cũng dễ bị mệt mỏi, vì vậy thời
gian ngủ dài một chút. Con người khi đã già rồi, năng lực
hưng phấn và ức chế hưng phấn của hệ thống thần kinh
cũng không nhạy cảm cho lắm. Vì vậy, thời gian ngủ của
người già ít hơn nhiều so với trẻ con.
https://thuviensach.vn

10

C â u " ^

V ì SAO MẮT C H Ó N G M Ỏ I K H I
N H ÌN VẬT GẮN?

Khi nhìn các
vật gan, các bó
cơ cả trong lẫn
ngoài của mắt
cùng phải làm
việc đe đĩêu
chỉnh cho thị
tuyên của hai
con mắt tập
trung vào một
điểm, lúc này
các cơ mắt phải
làm việc nhiêu,
cho nên khi
nhìn lâu vào vật
gan, thì mắt sẽ
chóng mỏi.

(íj)Conngưòi

Cũng là nhìn, nhưng khi nhìn vật gần,
vì sao mắt dễ bị mỏi? Đó là vì ở trạng thái
bình thường, thị tuyến (đường nhìn) của
hai con mắt chúng ta song song với rủìau.
Các co điều khiến nhãn cầu ở trạng thái
thả lỏng cũng giữ cho thị tuyến hai mắt
song song như vậy.
Khi ta nhìn vật ở xa, thị tuyến của hai
mắt gần như song song với nhau, sáu bó
cơ ở ngoài nhãn cầu không cần phải hoạt
động nhiều lắm để điều chỉnh nhãn cầu,
vì thế ta không cảm thấy mệt mỏi.
Nhưng khi nhìn các vật gần, các bó
cơ cả trong lẫn ngoài của mắt cùng phải
làm việc để điều chỉnh cho thị tuyến của
hai con mắt tập trung vào một điểm, lúc
này các co mắt phải làm việc nhiều, cho
nên khi nhìn lâu vào vật gần, thì mắt sẽ
chóng mỏi.

https://thuviensach.vn

v ì SAO CON NGƯỜI LẠI VIÊM AMIĐAN?

3

Amiđan mọc ở hai bên lỗ họng, khi ăn uống hoặc hít thở,
thức ăn và không khí đều phải đi qua lỗ họng cả. Trong số
thức ăn và không khí có rất nhiều vi khuẩn, một số có thể
nằm lại trên họng mũi và amiđan. Khi sức đề kháng của cơ
thể con người giảm xuống, những vi khuẩn này liền sinh
sôi nảy nở, khiến cho amiđan bị viêm. Nếu hàng ngày con
người không luyện tập thân thể hoặc không chú ý giữ gìn
vệ sinh vòm họng thì rất dễ bị viêm amiđan.

VÌ

SAO M Ổ

H Ồ I LẠ I

có

VỊ MẶN?

Sở dĩ mồ hôi có vỊ mặn là
vì trong mồ hôi không những
chứa rất nhiều nước, mà còn
có nhiều thành phần chất rắn,
như natri, clo, kali, canxi...
trong đó natri và clo có tỉ lệ
nhiều nhất. Khi hoà tan trong
nước, natri và clo kết hợp
thành cloruanatri tức là muối
mà ta vẫn ăn. Cho nên khi ra
mồ hôi nhiều, người ta không
những cần bổ sung thành
phần nước, mà còn nên chú ý
bổ sung thêm các thành phần
muối có chứa natri, clo, kali,
như thế sẽ có lợi cho sức khoẻ.
https://thuviensach.vn

-| ^VạnEMiH >
A V Cáu Hỏi •

VÌ SAO HÀNG NGÀY C H Ú N G TA
PH Ả I NGỦ?

Cũng như ăn cơm, uống nước, con
người cũng cần phải ngủ, đó là một
trong những nhu cầu sinh lý cơ bản
nhất của con người.
Sau một ngày làm việc và học tập, con
Nếu giấc ngủ
không đủ,
con người sẽ
cảm thấy đâu
óc choáng
váng, sức
chú ý không
tập trung, ăn
uống không
ngon miệng,
cứ thếm ãi sẽ
tổn hại cho
sức khoẻ. Cuộc
đời của một
con người,
khoảng 1/3 là
trôi qua trong
giấc ngủ.

Con người

người sẽ cảm thấy mệt mỏi, đặc biệt là
tế bào não sau khi làm việc căng thẳng,
cần phải có một thời gian nghỉ ngơi.
Cho nên mỗi ngày người nào cũng cần
phải ngủ, sau một đêm, bộ não tiêu trừ
được sự mệt mỏi, cơ thể khôi phục lại
năng lượng dự trữ, con người sẽ cảm
thấy sức khoẻ dồi dào, tâm hồn sảng
khoái, do đó mà hiệu suất lao động và
học tập được nâng cao rõ rệt.
?

https://thuviensach.vn

Trẻ em khi ngủ, thuỳ não dưới vỏ não tăng cường tiết
ra hormon sinh trưởng, cho nên có giấc ngủ đầy đủ sẽ
có lợi cho sự phát triển, trưởng thành của con trẻ.
Nếu giấc ngủ không đủ, con người sẽ cảm thấy đầu
óc choáng váng, sức chú ý không tập trung, ăn uống
không ngon miệng, cứ thế mãi sẽ tổn hại cho sức khoẻ.
Trẻ em từ 7 đến 11 tuổi mỗi ngày nên ngủ 10 giờ đồng
hồ. Cuộc đời của một con người, khoảng 1/3 là trôi qua
trong giấc ngủ.

https://thuviensach.vn

1 ^V ạn H ĨS] >
I V /C â u H ỏ ií

VÌ SAO M Ộ T SỐ N G Ư Ờ I C Ò N
T R Ẻ CŨ N G CÓ T Ó C BẠC?

Hắc sắc tô'
trong tóc do
một loại tê'
bào ở chân tóc
tạo ra. Nói
chung khỉ con
người còn trẻ,
hắc sắc tô'do
loại tếbào ấy
sinh ra nhiêu.
Cho nên tóc
có màu đen.
Đêh khi già
rồi, chức năng
của tất cả các
tếbào đêu suy
giảm, tóc lỉên
bạc đi.

@

Con người

Màu của tóc chủ yếu có liên quan ít
nhiều với hắc sắc tố trong tóc.
Hắc sắc tố trong tóc do một loại tế
bào ở chân tóc tạo ra. Nói chung khi con
ngưòi còn trẻ, hắc sắc tố do loại tếbào ấy
sinh ra nhiều. Cho nên tóc có màu đen.
Đến khi già rồi, chức năng của tất cả
các tế bào đều suy giảm, tóc liền bạc đi.
Nhưng cũng có một số ngưòi do nguyên
nhân di truyền, hoặc là vì có bệnh khi
còn nhỏ đã thiếu hụt tế bào hắc sắc tố.
Cho nên có một số người còn trẻ cũng
có tóc bạc.

https://thuviensach.vn

0.

v ì SAO TA LẠI HÂT HƠI?

Con người khi rất m ệt mỏi, sẽ hắt hơi liền mấy cái.
Vì sao lại như vậy? Vì con người hàng ngày phải hít
khí ôxy vào, thải cacbonic trong cơ thể ra để mà sống.
Nếu con người học tập, công tác, lao động trong thời
gian dài, cơ th ể và đầu óc đều rất mệt mỏi. Lúc đó,
cacbonic sinh ra trong cơ th ể sẽ nhiều. Nếu không
kịp thời thở ra ngoài, sẽ có hại đối với cơ thể. Hắt hơi
là một loại động tác hít thở sâu, có thể hít vào nhiều
ôxy có lợi cho cơ thể con người, kịp thời đẩy ra khí
cacbonic có hại.

VÌ SAO P H Ụ N ữ K H Ô N G

có RÂU?

Ta thường thấy quanh miệng và hai má của nam giới
mọc ra những sợi râu rậm rạp, nhưng nữ giới thì không,
vì sao lại như vậy? Đ ể hiểu chuyện này phải bắt đầu bằng
việc giải thích xem râu mọc ra như thế nào?
https://thuviensach.vn

n n '

I

^

Tóc trên đau
phát triển
mạnh trong
khi râu và
lông thì mọc
chậm lại hoặc
bị ngưng
hoàn toàn
như trường
hợp các lông
tơ trên mép.
Do đó phụ nữ
không có râu
vì các hormon
sinh dục trong
cơ th ể đã ngăn
cản sự phát
triển của lông
ở những
nơi này.

Con ngựởi

Râu thực ra là một dạng của lông, tuỳ
theo nó mọc ở đâu mà có tên khác nhau.
Lông trên đầu gọi là tóc, mọc trên thân
mình gọi là lông, còn mọc quanh miệng,
má ta gọi là râu. Tuy vậy giữa ba thứ lông
này cũng có sự khác biệt.
Một đứa trẻ dù trai hay gái, khi mới lọt
lòng mẹ đã có tóc và một lớp lông tơ rất
mịn phủ toàn thân, kể cả ở quanh miệng
và má. Khi lớn lên, lớp lông này sẽ được
thay thế bằng một lớp lông khác, cứng
hơn nhưng vẫn rất mịn. Đến tuổi dậy thì,
lớp lông này lại được thay thế bằng một
lớp lông khác và
là lớp cuối cùng.
Sự phát triến của
lớp lông này chịu
sự chi phối của
các hormon tuyến
sinh dục.
ở phái nam vào
tuổi dậy thì các
hormon nam tác
động theo hướng
phát triển mạnh,
râu và lông mọc
khắp toàn thân,
trong khi đó tóc lại
mọc chậm hẳn lại.
Tác động của các
hormon phái nữ
thì ngược lại.
https://thuviensach.vn

I

V ĩ SAO K H I XẤ U H ố

có N G Ư Ờ I LẠ Ĩ Đ Ò MẶT?

Có những người khi gặp người lạ hay vì một lý do nào
đó mà xấu hổ thì mặt lại đỏ ừng lên. Vì sao lại như vậy?
Đó là vì khi ngưòi ta xấu hổ hoặc khi gặp người lạ, tinh
thần sẽ căng thẳng, mà tinh thần căng thẳng sẽ dẫn đến
sự hưng phấn của hệ thần kinh giao cảm điều khiển hoạt
động của tim và các mạch máu. Khi đó nhịp tim sẽ tăng
nhanh, các mạch máu dưói da mặt giãn nở, mà mạng lưới
mao mạch dưới da mặt đặc biệt dày đặc, cho nên máu dồn
lên mặt rất nhiều, làm cho má đỏ ửng lên.

VÌ SAO CÓ N G Ư Ờ I N G Ủ H AY N G H IẾN RĂNG?

3

Có người khi ngứ say thường hay nghiến răng, không
những âm thanh khó nghe mà còn làm cho mặt răng bị mài
mòn, tổn hại cho răng, rất bất lợi cho sức khoẻ của răng.
Các bác sĩ gọi hiện tượng này là "chiáng mài răng đêm".
Nghiến răng là hoạt động nhai không mục đích, vô
ý thức, đa số thấy ở lứa tuổi nhi đồng và thiếu niên.
Nghiến răng chủ yếu là do tinh thần không ổn định, co
bắp thường ở vào trạng thái căng thắng, hoặc bị viêm nha
chu, chứng viêm kích thích khiến cho
chức năng co bóp của co hàm mặt bị
rối loạn; ngoài ra, có thể là do trong
đường ruột có ký sinh trùng, đặc biệt
là giun đũa. Độc tố do giun đũa tiết
ra có thể kích thích và gây rối loạn sự
hoạt động của cơ bắp và thần kinh,
gây nên tình trạng nghiến răng.
https://thuviensach.vn

10

|VạnlMỉiM >
C áu H ỏ i •

V Ì SAO ở T U Ổ I DẬY T H Ì HAY
M Ọ C TR Ứ N G CÁ?

Thông thường
các chàng trai
d ễ mọc mụn
trứng cá hơn
các cô gái. Bởi
hormon sinh
dục nam trong
cơ th ể của các
chàng trai rất
nhĩêu, còn
hormon sinh
dục nữ trong
cơ th ể các cô
gái lại có
tác dụng
trung hoà.

Con người

ở lứa tuổi dậy thì, trên mặt của rất
nhiều em đều mọc các mụn nhỏ, đây
chính là "mụn trứng cá". Mụn trứng cá
khiến cho rất nhiều chàng trai, cô gái khó
chịu, gặp nhiều phiền toái.
Trên thực tế, trứng cá là hiện tượng
sinh lý bình thường của tuổi dậy thì. Sau
khi bắt đầu dậy thì, do các hormon sinh
dục gia tăng, khiến tuyến mõ tăng lượng
phân tiết. Chất dầu mõ vốn tương đối
dính, không dễ tiết ra, dần tích tụ ở mao
nang và dẫn đến ách tắc. Lúc này, trên
da mặt sẽ nổi lên các mụn trứng cá nhỏ.
Thông thường các chàng trai dễ mọc
mụn trứng cá hơn các cô gái. Bởi hormon
sinh dục nam trong cơ thể của các chàng
trai rất nhiều, còn hormon sinh dục nữ
trong cơ thể các cô gái lại có tác dụng
trung hoà. Mụn trứng cá chủ yếu mọc
trên mặt, ngực, lưng... những nơi có
tuyến mỡ ở da nhiều, trong đó thường
thấy nhất là ở mặt. Qua tuổi dậy thì, mụn
trứng cá cũng dần mất hết. Vì vậy, không
nên dùng tay nặn bóp, cách làm này sẽ
khiến làn da nhiễm bẩn, viêm mủ, thậm
chí để lại sẹo trên mặt.

https://thuviensach.vn

v ì SAO CON NGƯỜI CẢM THẤY LẠNH HON
KHI ở DƯỚI NƯỚC LÊN?

Những người tắm dưới sông hoặc sau khi bơi lội, vừa
bước lên bờ liền cảm thấy lạnh, trên mình nổi da gà. Vì
sao lại như vậy?
Vì lúc ấy nước bám đầy khắp người, mà nước thì lại bốc
hơi rất nhanh vào không khí. Khi bốc hơi nước cần hấp
thu nhiều nhiệt lượng. Cho nên, con người sẽ cảm thấy
lạnh toàn thân. Trong tình hình như vậy cần phải lập tức
dùng khăn mặt hoặc khăn tắm lau sạch nước trên mình,
rồi dùng khăn tắm quấn quanh người, hoặc mặc quần áo
vào thật nhanh, nếu không sẽ rất dễ bị cảm.

VÌ SAO KH I BỊ CẢM M ẠO LẠ I H AY N G H ẸT M Ũ I?

0.

Từng giây, từng phút chúng ta đều phải dùng mũi để
hít thở không khí. Bình thường mũi rất thông hơi. Vì sao
khi bị cảm mạo thì mũi không thông hơi nữa? Nguyên
nhân là do vi khuẩn và virut. Bên trong lỗ mũi có một
lóp niêm mạc. Tác dụng chủ yếu của nó là làm cho không
khí lạnh sau khi vào mũi trở nên vừa ấm vừa ẩm. Có như
vậy mới thích hợp được nhu cầu của cơ thể con người.
Nếu vô ý để bị cảm mạo, vi khuẩn và virut sẽ hoạt động
ữong mũi, gây nên viêm niêm mạc, sung huyết phồng lên,
chẳng những làm cho vòm mũi nhỏ lại, mà còn làm chảy
nhiều nước mũi nữa. Vậy là vòm mũi bị bịt kín, lỗ mũi
cũng không thông hơi nữa.
https://thuviensach.vn

10

ịVạnDiMiĩ!] ^
Câu Hỏi •

V ì SAO BÁC Sĩ KH ÁM B Ệ N H HAY
X E M LƯ Ỡ I B Ệ N H N HÂN?

Đối vói người khoẻ mạnh, nấm lưỡi
rất mỏng, màu trắng, không ướt quá mà
cũng không khô quá. Đối với người tiêu
hoá không tốt, thường hay táo bón thì
nấm lưỡi tương đối dày. Bệnh nhân cảm
cúm, bị sốt, nấm lưỡi cũng dày.
Người bị thiếu
dinh dưỡng
hay người do
lao lực quá mà
mang bệnh
mạn tính, thì
những hạt đỏ
nhỏ như hạt
vừng trên be
mặt lưỡi sẽ bị
teo lại. Nêu
người bệnh
bị thiếu máu,
màu sắc của
lưỡi sẽ trở
nên nhợt nhạt
hay trắng
bệch trông
như không
có máu...

Con người

Khi mắc bệnh, bề mặt lưỡi bệnh nhân,
về màu sắc và trạng thái đều có một số
thay đổi. Ví dụ, người bệrứi bị sốt lâu
ngày, người bệnh bị ói mửa hoặc tiêu
chảy nghiêm trọng thì lưỡi sẽ khô và có
vết nứt. Người bị thiếu dinh dưỡng hay
người do lao lực quá mà mang bệnh mạn
tính, thì những hạt đỏ nhỏ như hạt vừng
trên bề mặt lưỡi sẽ bị teo lại. Nếu người
bệnh bị thiếu máu, màu sắc của lưỡi sẽ
trở nên nhợt nhạt hay trắng bệch trông
như không có m áu...
Có khi, trên lưỡi nổi lên một mảng,
hình dạng không rõ ràng, trông như bản
đồ, đó là vì trong cơ thể thiếu vitamin
B2. Có lúc bác sĩ bắt người bệnh thè dài
lưỡi ra, là để xem lưỡi của bệnh nhân có
rung động hay không. Những người cơ
thê suy yếu do bệnh thương hàn, viêm
não, bệnh mạn tính, lưỡi sẽ rung động
không giữ yên được. Những người bị
trúng phong, lưỡi còn lệch sang một bên.
https://thuviensach.vn

T ư T H Ế N G Ủ N H Ư T H Ế NÀO LÀ T Ố T N HẤT?

Có một số người thích nằm ngừa, một số khác lại thích
nằm sấp mà ngủ. Thực ra, cả hai tư thế ngủ đó đều không
tốt. Ngủ ở tư thế nằm ngửa thì lưỡi dễ bị tụt xuống, làm
cho hô hấp không thông suốt, có khi còn gây ra ngáy. Ngủ
nằm sấp dê bị gối hoặc chăn bịt miệng và mũi, cũng ảrủì
hưỏng tới hô hấp. Do cả hai tư thế đó đều phải duỗi thẳng
chân, làm cho bắp thịt trên chân không được nới lỏng. Cho
nên ngủ như vậy, chẳng những thân thể không được nghỉ
ngơi tốt mà còn dễ gặp ác mộng. Chỉ có nằm nghiêng về
bên phải mới là tư thế tốt nhâ't. Kiểu tư thế này có thể làm
cho cơ bắp toàn thân được nới lỏng đầy đủ, miệng và mũi
đều không bị bịt lại, tim cũng sẽ không bị đè, nghỉ ngơi
rất tốt.

Vì SAO PH Ả I T R U Y Ề N D ỊC H C H O N G Ư Ờ I B ỆN H ?

Khi chúng ta bị bệnh, việc chữa trị thường gặp nhất là
các phương pháp uống thuốc, tiêm thuốc. Nhưng khi có
một số người bệnh bị đau bụng đi ngoài, nôn mửa hoặc
chảy máu ra ngoài gây thiếu nước hoặc mất máu, cần phải
nhanh chóng bổ sung nước vào trong cơ thế, song người
lại không thể uống nước hoặc uống nước rồi mà dạ dày và
một không thể hấp thu nhanh được, bác sĩ phải áp dụng
ngay biện pháp truyền dịch. Truyền dịch là tiêm truyền
tĩnh mạch nhỏ giọt những chất có lợi vào cơ thể nhằm hỗ
trợ điều trị bệnh hoặc phục hồi cơ thể, làm đẹp.

https://thuviensach.vn

-| /^VạnlMiIiS ^
i-U c â u H ỏ ii

V ì SAO KH I VỪA N G Ủ DẬY LẠ I
CẢM TH Ấ Y U Ể OẢI?

Mỗi sáng thức dậy, chúng ta cảm thây
cơ thể rất uể oải, phò phạc. Vì sao lại
như vậy?
Chúng ta biết rằng, ngủ là cách tốt
nhất để hồi phục sức khoẻ. Khi cảm thấy
mệt mỏi, giấc ngủ sẽ đem lại cho cơ thế
sự nghỉ ngơi hoàn toàn. Khi ngủ các cơ
quan nội tạng sẽ giảm tốc độ làm việc để
cơ thể được thả lỏng, nhất là các cơ bắp.

Khi thức dậy
vào buổi sáng,
cơ bắp toàn
thân vẫn ở
trong trạng
thái thả lỏng,
cũng có nghĩa
là chúng vẫn
đang nghỉ
ngơi. Lúc này,
đương nhiên
ta cảm thấy
cả người phờ
phạc không có
chút sức
lực nào.

Con người

Khi nằm xuống, tuy chưa ngủ nhưng
cơ bắp toàn thân đã bắt đầu được nghỉ
ngơi. Cơ bắp đầu tiên thả lỏng là cơ mặt.
Khi dần thiếp đi, đại não cũng từ từ đi
vào trạng thái nghỉ ngơi, lúc này toàn bộ
cơ bắp được hoàn toàn thả lỏng.
Khi thức dậy vào buổi sáng, cơ bắp
toàn thân vẫn ở trong trạng thái thả lỏng,
cũng có nghĩa là chúng vẫn đang nghỉ
ngơi. Lúc này, đương nhiên ta cảm thấy
cả người phờ phạc không có chút sức lực
nào. Chỉ cần vận động một chút, các cơ
bắp sẽ lại bắt đầu làm việc nên chúng ta
sẽ lại cảm thấy sức lực dồi dào.

https://thuviensach.vn

v l SAO C Ó N G Ư Ờ I T Ó C Đ EN , N G Ư Ờ I T Ó C

vàng

;

3

Trong tóc có chứa hắc sắc tố ưu, hắc sắc tố đỏ và hắc sắc
tố nặng. Màu sắc của ba loại hắc sắc tố không như nhau,
theo tỷ lệ không đồng đều của ba loại hắc sắc tố đó, tạo
nên màu sắc của tóc cũng khác nhau. Nhìn chung, tóc của
người da vàng là màu đen nhánh, còn ngưòi da trắng thì
có màu vàng kim.
Nguyên nhân cơ bản của sự hình thành màu tóc khác
nhau còn do sự di truyền và tiến hoá của nhân loại. Vì
chúng ta ở khu vực cận nhiệt đới và nhiệt đới, ánh nắng
nhiều, trong tóc sẽ nhiều hắc sắc tố, còn người phương
Tây đa số sống ở khu vực thiếu ánh sáng và giá lạnh, tế
bào sản sinh ra hắc sắc tố trong da dần bị thoái hoá. Lâu
dần, đã hình thành người phương Đông thì tóc đen, người
phương Tây thì tóc vàng.

v t SAO K H Ô N G N ÊN D Ụ I MẮT?

Dụi mắt là một thói quen thiếu vệ sinh. Vì tay người
sờ mó đủ thứ, nên có rất nhiều thứ bẩn bám vào tay như:
bụi bặm và các vi trùng, virut mà mắt thường không nhìn
thấy được... Khi lấy tay dụi mắt, những thứ có hại đó liền
được đưa vào trong mắt. Bụi bặm sau khi chui vào mắt,
dính lên kết mạc, khi lấy tay dụi vào, hạt bụi trong mắt lăn
qua lăn lại sẽ gây tổn thương cho kết mạc; vi trùng cũng
sẽ thừa dịp sinh sôi nảy nở bên trong con mắt, gây nên kết
mạc bị viêm.
https://thuviensach.vn

10

iVạnDiMiS >
Cáu Hỏi •

VÌ SAO C H Ú N G TA P H Ả I K IỂM
TRA H U Y Ế T ÁP?

Huyêí áp của
người bình
thường không
cao cũng
không thấp, rất
thích hợp với
nhu câu của cơ
thể. Huyêỉ áp
có tam quan
ừọng rất lớn
đõĩ với việc
duy trì sinh
mạng của con
người. Huyêt
áp của người
bình thường
không cao cũng
không thấp, rất
thích hợp với
nhu câu của
cơ thể.

Con người

Máu trong huyết quản luôn chảy,
không ngừng đưa ôxy và chất dinh dưỡng
tới tất cả các bộ phận để đáp líng nhu cầu
của cơ thể con người. Người ta gọi áp lực
khi máu chảy tới trước trong huyết quản
tạo nên đối với vách mạch máu là huyết
áp. Huyết áp có tầm quan trọng rất lớn đối
với việc duy trì sinh mạng của con người.
Huyết áp của người bình thường không
cao củng không thấp, rất thích hợp với
nhu cầu của cơ thể. Nếu mắc phải một loại
bệnh nào đó, làm cho huyết áp tăng cao
hoặc giảm thấp đều đem lại sự nguy hại
cho cơ thể, thậm chí còn nguy hiểm đến
tính mạng nữa. Muốn biết huyết áp của
người nào đó có bình thường hay không
thì cần phải dùng máy đo huyết áp để đo.
Một khi phát hiện thấy huyết áp quá cao
hoặc quá thấp thì phải kịp thời chữa trị,
để cho huyết áp nhanh chóng trở lại mức
bình thường.

https://thuviensach.vn

v ì SAO MŨI NGỬI ĐƯỢC MÙI?

Mũi có thê ngửi được mùi là vì trong niêm mạc của
xoang mũi con người có một bộ phận gọi là khiixi mạc,
trong đó có bố trí một số lượng lớn các tế bào thần kinh
khiiu giác và có tuyến khứu giác tiết ra dịch thể. Vi hạt vật
chất chứa mùi khuếch
tán trong không khí,
khi chúng ta hít vào, vi
hạt theo không khí đi
vào xoang mũi. Chúng
hoà tan vào dịch tiết
ra từ tuyến khứu giác,
sẽ kích thích các tế
bào khini giác, sinh ra
những xung động thần
kinh. Những xung động này qua dây thần kinh khini giác,
chuyển đến trung khu khiiu giác của bộ não. Bộ não sau
khi phân tích, kiểm tra và đối chiếu các tính chất của mùi
vừa ngửi được vói "từ điên" mùi trong não, sẽ cho chúng
ta biết đó là mùi gì. Nếu mùi ngửi được là một mùi lạ chưa
từng biết thì các tính chất của nó sẽ được ghi nhớ lại, và "từ
điển" mũi lại có thêm một "từ " mới.

https://thuviensach.vn

1
? !
A U Câu Hỏi í L

Có người khi
ráy tai cản trở
thính giác của
mình liên lây
móng tay bẩn
ngoáy vào.
Đây là thói
quen không
tót. Móng
tay chẳng
những làm
tổn thương
da tai, mà còn
đưa nhiêu vi
trùng chui
vào lỗ tai,
gây nên
viêm nhiễm.

Con người

v ì SAO LẠ I CÓ RÁY TAI?

Lỗ tai chia làm ba phần; tai ngoài, tai
giữa và tai trong. Trong lỗ tai chúng ta có
một màng da, trên vách ống của tai ngoài
có một loại tuyến thể có thể tiết ra chất
nhuyễn dạng sáp màu vàng. Khi nó trộn
lẫn với bụi bặm và vụn da thì hình thành
nên ráy tai. Ráy tai chẳng những có thể
làm ẩm ưót các mao mạch lỗ tai, mà còn
có thể ngăn ngừa sâu bọ chui vào tai. Nó
là phòng tuyến bảo vệ lỗ tai. Nhưng ráy
tai tích lại quá nhiều trên vách tai ngoài
sẽ bịt lấy lỗ tai, ảnh hưởng tới thính giác.
Có người khi ráy tai cản trở thính giác
của mình liền lấy móng tay bẩn ngoáy
vào. Đây là thói quen không tốt. Móng
tay chẳng những làm tổn thưong da tai,
mà còn đưa nhiều vi trùng chui vào lỗ
tai, gây nên viêm nhiễm. Vì vậy, phải lấy
bông tăm sạch, nhẹ tay cạo quét ráy ra
ngoài. Nếu ráy tai đóng a in g thì phải
nhò bác sĩ loại bỏ giùm, tuyệt đối không
nên làm ẩu.

https://thuv...