CHỦ ĐỀ 4: CHIẾN TRANH BẢO VỆ
TỔ QUỐC VÀ CHIẾN TRANH GIẢI
PHÓNG TRONG LỊCH SỬ VIỆT
NAM (TRƯỚC CMT TÁM 1945)
BÀI 7: KHÁI QUÁT VỀ CHIẾN
TRANH BẢO VỆ TỔ QUỐC
TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM

1
MỤC TIÊU
BÀI HỌC

2

3

Nêu được vị trí địa chiến lược của
Việt Nam; phân tích được vai trò, ý
nghĩa của chiến tranh bảo vệ Tổ
quốc trong lịch sử Việt Nam.
Trình bày được nội dung chính và
giải thích được nguyên nhân thắng
lợi và không thành công của các
cuộc kháng chiến chống xâm lược
Rút ra được những bài học lịch sử cơ
bản và nhận thức được giá trị của các
bài học lịch sử đối với sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Tiết 1: Vị trí chiến
lược của Việt Nam
và vai trò, ý nghĩa
của chiến tranh bảo
vệ Tổ quốc trong
Lịch sử Việt Nam

Tiết 2, 3,4: Một số
cuộc kháng chiến
thắng lợi tiêu biểu

Tiết 5: Một số cuộc
kháng chiến không
thành công

KHỞI ĐỘNG
TRÒ CHƠI
“ĐUỔI HÌNH BẮT CHỮ”
HS gọi tên các anh hùng
dân tộc và những trận
đánh tiêu biểu trong lịch
sử chiến tranh bảo vệ Tổ
quốc và giải phóng dân
tộc Việt Nam.

1

* Một thành tựu về kĩ thuật nổi bật của nước ta
dưới thời Hồ?

S Ú N G T HẦN C Ơ
10 CHỮ CÁI

2

Tên một anh hùng
dân tộc

N GÔ Q U Y Ề N
8 CHỮ CÁI

3

* Tên một anh hùng
dân tộc

QU A NG T R U N G
10 CHỮ CÁI

4

* Tên một trận đánh lớn

T H Ă NG L O NG
9 CHỮ CÁI

5

* Một yếu tố góp phần làm nên chiến thắng
chống ngoại xâm

ĐOÀN KẾ T
7 CHỮ CÁI

6

* Tên một tướng giặc

Ô MÃ N H I
6 CHỮ CÁI

7

R Ạ C H G Ầ M * Tên một trận đánh lớ
14 CHỮ CÁI
XO À I MÚ T

1. Vị trí địa chiến lược của Việt Nam và vai trò, ý nghĩa
của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam

a. Vị trí địa chiến lược Việt Nam
Hoạt động cá nhân
Đọc thông tin tư liệu
và hình 2 tr.44, em
hãy trình bày vị trí địa
chiến lược của Việt
Nam? Vị trí đó ảnh
hưởng như thế nào
đến lịch sử chống
ngoại xâm của dân tộc
Việt Nam?

* VỊ TRÍ ĐỊA CHIẾN LƯỢC CỦA VIỆT NAM
Nằm

ở

khu Nam
vực:
Đông
……………………… Á
Cầu nối giữa các đại dương:
……………………………………………
Ấn
Độ Dương và Thái Bình
…......
Dương
Đất nước
giàu tài
nguyên,
dân cư
đông đúc…

Cầu nối giữa các châu lục và khu vực:
…………………………………………………
Châu Á – châu Đại Dương; Trung Quốc –
………………………..
Đông Nam Á, Đông Nam Á hải đảo –
Đông Nam Á lục địa

Ví trí địa chiến
Thời cơ và thách thức:
Thường xuyên bị nhòm ngó,
lượcphải đối
…………………………………………………
phó với nhiều thế lực ngoại xâm.
……………………….

1. Vị trí địa chiến lược của Việt Nam và vai trò, ý nghĩa
của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam
b. Vai trò, ý nghĩa của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch
sử Việt Nam
Hoạt động cá
nhân
Đọc tư liệu và thông
tin sgk tr.44 - 45,
em hãy phân tích
vai trò và ý nghĩa
của chiến tranh bảo
vệ Tổ quốc trong
lịch sử Việt Nam.
Tượng đài Bạch Đằng Chiến

thắng

Điện

VAI TRÒ, Ý NGHĨA CỦA CHIẾN TRANH BẢO
VỆ TỔ QUỐC
- Có vai trò quan trọng đối với sự sinh
tồn và phát triển của quốc gia dân
- Thắng lợi của tộc.
những cuộc kháng
chiến góp phần bảo vệ vững chắc
nền độc lập, giữ gìn bản sắc văn hóa,
tạo điều kiện xây dựng đất nước.
- Có ý nghĩa to lớn trong việc hình
thành và nâng cao lòng tự hào, ý thức
tự cường và tô đậm những truyền
thống tốt đẹp của dân tộc, để lại nhiều
bài học kinh nghiệm sâu sắc.

2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến thắng
lợi
Hoạt động cá
nhân
Đọc SGK em hãy
điền tên các cuộc
kháng chiến bảo vệ
Tổ quốc vào sơ đồ
timeline sau đây:

2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu
Khái quát về một số cuộc kháng chiến thắng
1258 lợi
981
1288

………………………
………………………
………………………
………………………
………

Kháng chiến
chống quân
Nam Hán
938

…………………………
…………………………
…………………………
………………………

………………………
………………………
………………………
………………………
………

Kháng chiến
chống quân
Mông Nguyên

Kháng chiến
chống quân
Tống

………………………
………………………
………………………
………………………
………

1789

…………………………
…………………………
…………………………
…………………………
….……….

Kháng chiến
chống quân
Tống
1075- 1077

Kháng chiến
chống quân
Thanh

………………………
………………………
………………………
………………………
………….

Kháng chiến
chống quân
Xiêm
1785

2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến thắng
lợi
Hoạt động nhóm
Lớp chia thành 4 nhóm
tham gia trò chơi: THỬ TÀI
LỊCH SỬ
Mỗi câu hỏi có 3 gợi ý. Số
điểm tương đương với từng
gợi ý là 3 – 2 - 1

Câu
1

Dòng sông nào?
Dòng sông quan trọng nhất
trong hệ thống sông Thái
Bình
Tên gọi khác là “dòng sông
quan họ”
Ghi dấu chiến công của
người anh hùng Lý Thường
Kiệt

S Ô N G N H Ư N G U Y Ệ T

Câu
2

Ông là ai?
Phan Bội Châu xem ông là
vị “Tổ Trung hưng”
Quê quán: Đường Lâm (Sơn Tây,
Hà Nội)

Vị vua đầu tiên của thời kì
phong kiến độc lập ở Việt Nam

N G Ô Q U Y Ề N

Câu
3

Nghệ thuật quân sự
gì?
Nghệ thuật quân sự độc
đáo, táo bạo

Có tính chất chủ động, bất ngờ
Tạo tiền đề quan trọng cho
chiến thắng chống quân Tống
thời Lý

T I Ê N P H Á T C H Ế N H Â N

Câu
4

Dòng sông nào?
Có nghĩa “rừng sóng bạc
đầu”
Là ranh giới giữa Hải Phòng
và Quảng Ninh
Ghi dấu chiến công của 3 cuộc
kháng chiến chống ngoại xâm

S Ô N G B Ạ C H Đ Ằ N G

Câu
5

Tướng giặc nào?
Hai lần đem quân sang
đánh nước ta đều bại trận
Con trai của vua
Nguyên Hốt Tất Liệt
Tướng giặc phải chui vào ống đồng
cho quân sĩ khiêng để chạy trốn về
nước.

T H O Á T H O A N

Câu
6

Trận đánh nào?
Thuộc khúc sông Tiền
Một trong những trận thủy
chiến lớn của dân tộc ta.
Ghi dấu chiến công của anh
hùng Nguyễn Huệ đánh quân
Xiêm xâm lược.

R Ạ C H G Ầ MX O À I M Ú T

Câu
7

Ông là ai?
Người duy nhất được dân
gian phong Thánh
Nhà quân sự lỗi lạc với chức vụ:
Quốc công tiết chế thống lĩnh
quân đội.
Lãnh đạo quân dân nhà Trần
đánh tan hai lần quân Nguyên
xâm lược.

T R Ầ N H Ư N G Đ Ạ O

Câu
8

Trận đánh nào?
Có nghĩa là “Bến đỗ phía
đông”
Ở bên bờ sông Hồng, phía
đông thành Thăng Long
Trận đánh thắng quân Mông Cổ
năm 1258

Đ Ô N G B Ộ Đ Ầ U

2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến thắng
lợi
Hoạt động cặp đôi
Dựa vào bảng 1, sgk tr
45- 46 và những tư
liệu sau em hãy chọn
và thuyết trình những
nét chính về 1 cuộc
kháng chiến tiêu biểu:

* Kháng chiến chống quân Nam Hán
(938)

Kháng chiến chống quân Tống (981)

Lê Hoàn

“Khi quân Tổng kéo đến sông
Chi Lăng, nhà vua sai người trả
hàng, dụ bắt được Nhân Bảo,
đem chém. Bọn Lan Trùng rút
lui. Khâm Tộ nghe tin, rút quân
quay về. Nhà vua lại đem các
tướng truy kích, quân Khâm lộ
thua to, chết mất quả mưa,...
vua Tống xuống chiếu rút quân
về.

* Kháng chiến chống quân Tống
(1075 – 1077)

Trước âm mưu xâm lược của nhà
Tống, Lý Thường Kiệt thực hiện
kế sách “Tiên phát chế nhân”
tấn công trước rồi rút quân về

Đầu 1076, quân Tống xâm lược
nước ta, nhưng bị chặn lại và
thất bại ở phòng tuyến bên bờ

* Ba lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
(1258 - 1288)
- Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông
Cổ 1258

Chiến thắng tiêu biểu:
Đông Bộ Đầu

* Ba lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
(1258 - 1288)
- Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên
1285

- Nhà Trần tổ chức hai hội nghị Bình
Than và Diên Hồng khẳng định quyết
tâm đánh giặc.
- Chiến thắng tiêu biểu:
Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương.

* Ba lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
(1258 - 1288)
- Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên
1287 - 1288

- Trước sức mạnh như vũ bão của
quân Mông Nguyên, nhà Trần thực
hiện kế “thanh dã” đánh đuổi quân
nước Sông Bạch
- Chiến thắnggiặc
hiểnvềhách:

* Kháng chiến chống quân Xiêm
(1785)

Tượng đài chiến thắng
Rạch Gầm – Xoài Mút (Mỹ

* Kháng chiến chống quân Thanh
(1789)

2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu
b) Nguyên nhân
thắng lợi
Hoạt động nhóm
Theo dõi video sau,
hãy phân tích
nguyên nhân thắng
lợi của các cuộc
kháng chiến chống
ngoại xâm của dân
tộc ta. Theo em đâu
là nguyên nhân
chính?

Hội nghị Diên Hồng

2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu

Nguyên nhân chủ
- quan
Nhân dân Việt Nam

NGUYÊN
NHÂN
THẮNG LỢI

Nguyên nhân khách
quan

đoàn kết, yêu nước
- Kế sách đánh giặc đúng
đắn, linh hoạt, nghệ thuật
quân sự độc đáo.
- Tướng lĩnh lãnh đạo, chỉ
huy tài tình, mưu lược

Thế lực ngoại xâm
gặp khó khăn: hành
quân xa, thiếu lương
thực không quen
thuộc địa hình, thổ
nhưỡng …

Chiến tranh bảo vệ độc
lập dân tộc = chiến tranh
chính nghĩa

Chiến tranh xâm
lược = chiến tranh
phi nghĩa

3. Một số cuộc kháng chiến không thành công
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến không
thành công
Hoạt động cá nhân
Em hãy điền vào sơ
đồ sau các cuộc
kháng chiến không
thành công tương
ứng?

3. Một số cuộc kháng chiến không thành công
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến không
thành công
Thế kỉ II TCN

Đầu thế kỉ
XV

Cuộc kháng
chiến chống
quân Triệu

Cuộc kháng
chiến chống
quân Minh

1

Nửa sau TK XIX
Cuộc kháng
chiến chống
quân Pháp

3
2

3. Một số cuộc kháng chiến không thành công
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến không
thành công
Hoạt động cặp
đôi
Dựa vào bảng 2
sgk tr.48, hãy lựa
chọn và thuyết
trình về một cuộc
kháng chiến không
thành công.

* Kháng chiến chống quân Triệu
(179 TCN)

- Triệu Đà nhiều năm tấn
công Âu Lạc thất bại, lập
kế giảng hòa
Triệu Đà tìm hiểu bí mật
quân sự của thành Cổ Loa,
bất ngờ đánh úp, Âu Lạc
thất bại

* Kháng chiến chống quân Minh
(thế kỉ XV)
140
6

Quân Minh
tiến đánh
Đại Ngu,
Nhà Hồ rút
về Đa Bang

1.14
07

Quân Minh
đánh Đa
Bang, nhà
Hồ rút về
Tây Đô

5.14
07

Quân Minh
đánh Tây
Đô, nhà Hồ
rút về
Nghệ An

6.14
07

Hồ Quý Ly bị
bắt, cuộc
kháng chiến
của nhà Hồ
thất bại.

* Kháng chiến chống thực dân Pháp (nửa sau
thế kỉ XIX)

Quân dân ta chiến đấu anh dũng ở
các mặt trận: Đà Nẵng, Gia Định,
Bắc Kì…
Các phong trào của Trương Định,
Nguyễn Trung Trực, chiến thắng
Cầu Giấy lần 1, lần 2 gây cho Pháp
nhiều thiệt hại.

1884, với hiệp ước Pa-tơ-nốt,
triều Nguyễn hoàn toàn đầu
hàng Pháp

Triều đình nhà Nguyễn từng bước
nhượng bộ, kí hiệp ước đầu hàng
Pháp: Nhâm Tuất 1862, Giáp Tuất
1874, Hác-măng và Pa-tơ-nốt

3. Một số cuộc kháng chiến không thành công
b. Nguyên nhân kháng chiến không
thành công
Hoạt động cặp đôi
Dựa vào tư liệu 3
TƯ LIỆU 3. Khi họp bàn về kể sách
sgk tr.49, hãy giải
chống giặc Minh, Hồ Nguyên Trừng
thích nguyên nhân
nói: “Thần không sợ đánh, chỉ sợ
lòng dân không theo mà thôi”.
không thành công
(Theo Ngô Sỹ Liên, Đại Việt sử ký
của một số cuộc
toàn thư, Tập II, Sđd, tr. 211)
kháng chiến trong
lịch sử Việt Nam.

1

b. Nguyên nhân kháng chiến không
thành công

Những người lãnh
đạo kháng chiến
không
tập
hợp
được đông đảo sức
mạnh đoàn kết
toàn dân

2

3

Sai lầm trong quá
trình tổ chức kháng
chiến:
thiên
về
phòng thủ (nhà
Hồ); thiên về chủ
hòa (nhà Nguyễn)

Tương quan
lực lượng
chênh lệch

Đại đồn Chí
Hòa – lối đánh
công thành
thất thủ

TẬP
LUYỆN TẬP
Hãy tìm những từ khóa tên
các anh hùng dân tộc và
tên các trận đánh quan
trọng trong các cuộc chiến
tranh bảo vệ Tổ quốc và
giải phóng dân tộc của lịch
sử Việt Nam.

2

KHỞI ĐỘNG

Y

B

D

N

P

R

M

L

Y

T

H

U

O

N

G

K

I

E

T

D

N

O

G

N

C

H

I

L

A

N

G

X

U

T

N

S

G

I

A

I

V

N

S

P

G

O

H

T

T

B

G

M

K

D

I

O

A

H

K

E

T

G

B

H

M

O

O

X

U

L

E

L

O

I

U

N

K

A

H

N

S

U

A

I

E

T

Q

K

V

O

I

N

E

N

H

G

I

I

U

B

E

Y

K

R

B

B

G

U

X

T

L

P

V

H

T

N

N

B

O

I

H

E

C

A

G

Y

K

L

Y

L

N

O

M

B

B

H

V

A

G

E

L

N

O

L

Y

B

I

A

I

E

D

S

T

O

D

U

X

T

H

N

C

T

A

M

X

L

E

O

K

X

N

X

U

L

I

N

T

R

K

P

M

R

N

G

O

D

O

N

G

D

A

N

X

I

G

G

L

U

A

H

I

A

K

N

I

E

H

M

L

M

V

O

I

N

P

U

B

N

N

U

K

I

T

R

A

N

H

U

N

G

D

A

O

H

U

Y

C

G

G

N

V

H

H

I

B

A

C

H

D

A

N

G

H

I

T

E

H

T

E

T

B

L

X

Y

S

V

N

G

U

Y

E

N

H

U

E

T

R

O

H

M

KHỞI ĐỘNG

Y

B

D

N

P

R

M

L

Y

T

H

U

O

N

G

K

I

E

T

D

N

O

G

N

C

H

I

L

A

N

G

X

U

T

N

S

G

I

A

I

V

N

S

P

G

O

H

T

T

B

G

M

K

D

I

O

A

H

K

E

T

G

B

H

M

O

O

X

U

L

E

L

O

I

U

N

K

A

H

N

S

U

A

I

E

T

Q

K

V

O

I

N

E

N

H

G

I

I

U

B

E

Y

K

R

B

B

G

U

X

T

L

P

V

H

T

N

N

B

O

I

H

E

C

A

G

Y

K

L

Y

L

N

O

M

B

B

H

V

A

G

E

L

N

O

L

Y

B

I

A

I

E

D

S

T

O

D

U

X

T

H

N

C

T

A

M

X

L

E

O

K

X

N

X

U

L

I

N

T

R

K

P

M

R

N

G

O

D

O

N

G

D

A

N

X

I

G

G

L

U

A

H

I

A

K

N

I

E

H

M

L

M

V

O

I

N

P

U

B

N

N

U

K

I

T

R

A

N

H

U

N

G

D

A

O

H

U

Y

C

G

G

N

V

H

H

I

B

A

C

H

D

A

N

G

H

I

T

E

H

T

E

T

B

L

X

Y

S

V

N

G

U

Y

E

N

H

U

E

T

R

O

H

M

VẬN DỤNG
Trên cơ sở kiến thức đã học, em
hãy rút ra bài học lịch sử từ lịch
sử chống giặc ngoại xâm của
Việt Nam. Những bài học lịch sử
đó có ý nghĩa như thế nào đối
với sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc hiện nay?