BÀI 9:
NHỮNG CHÂN TRỜI KÍ ỨC
(TRUYỆN - TRUYỆN KÍ)
VĂN BẢN 2:
TÔI ĐÃ HỌC TẬP NHƯ THẾ NÀO
(TRÍCH: M.GORKI)

HOẠT ĐỘNG 1:
KHỞI ĐỘNG
Câu hỏi: Bạn đã học tập như thế nào trong
những năm ở Tiểu học? Hãy hồi tưởng và chia
sẻ với mọi người một kỉ niệm (vui/buồn) về việc
học tập của bạn trong quãng thời gian đó?

HOẠT ĐỘNG 2:
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Nội dung 1: Tìm hiểu khái quát

Nêu những nét chính về tác giả M.Go-rơ-ki?
Xác định thể loại và phương thức biểu đạt của văn
bản?

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả: (1868 - 1936)
- M.Go-rơ-ki sinh ra tại Nizhny
Novgorod và trở thành một đứa trẻ
mồ côi khi ông mới mười tuổi.
- Ông được bà nuôi dưỡng, bà của
Go-rơ-ki là một người rất giỏi kể
chuyện.
- Cái chết của bà ảnh hưởng sâu sắc
đến cuộc sống của ông, sau một lần
tự vẫn không thành vào năm 1887,
ông đã đi bộ xuyên qua Đế chế Nga
trong 5 năm liền, làm nhiều công việc

khác nhau và tích lũy vốn kiến thức
để sử dụng vào các tác phẩm sau
này.
- Ông một nhà văn, người đặt nền
móng cho trường phái hiện thực xã
hội chủ nghĩa trong văn chương và là
một nhà hoạt động chính trị người
Nga.
2.Văn bản:
- Thể loại: Truyện. 
- Phương pháp biểu đạt: Tự sự.

Nội dung 2: Khám phá văn bản
1.Đọc văn bản:
Câu 1: (Liên hệ) Nếu ở vào tình huống bỗng nhiên được cảm
thông, khích lệ như Pê-xcốp, bạn sẽ có cảm xúc giống hay
khác với cảm xúc của nhân vật này?
Trả lời: Nếu ở vào tình huống bỗng nhiên được cảm thông,
khích lệ như Pê-xcốp, em cũng sẽ có cảm xúc giống nhân vật.
Bởi vì trong một khoảng thời gian dài, cậu bé Pê-xcốp chưa
từng được ai thấu hiểu, cảm thông cho mình, bỗng nhiên cậu
được cảm thông, khích lệ nên cảm xúc và suy nghĩ sẽ bắt đầu
thay đổi. Hơn hết chính sự nhẹ nhàng, ân cần của giám mục
Cri-xan-phơ đã cảm hóa được cậu bé.

Câu 2: (Suy luận) Các câu hỏi của Đức Giám mục trong cuộc
trò chuyện ở đoạn này có được Pê-xcốp đáp lại không?
Những căn cứ nào giúp bạn nhận biết điều đó?
Trả lời:
- Các câu hỏi của Đức Giám mục trong cuộc trò chuyện ở
đoạn này đã được Pê-xcốp đáp lại nhưng rất ít hoặc khá hời
hợt.
- Những căn cứ để nhận biết điều đó:
+ "Khi tôi nói rằng tôi không có sách và tôi không học thánh
sử".
+ "Ông ta hỏi tôi một lúc lâu, rồi bỗng ngăn tôi lại, hỏi nhanh".

Câu 3: (Theo dõi) Việc biết "đọc một cách có ý thức năm lên
mười bốn tuổi" có phải là một dấu mốc quan hệ trọng trên
bước đường học tập, trưởng thành của Pê-xcốp không? Vì
sao?
Trả lời: Việc biết đọc một cách có ý thức là một bước quan
trọng trên con đường học tập và trưởng thành của Pê-xcốp.
Bởi vì từ khi biết đọc, Pê-xcốp tiếp cận được nhiều thông tin
và tri thức mới, mở rộng sự hiểu biết về thế giới xung quanh.
Điều này sẽ giúp Pê-xcốp định hướng cho các quyết định và
hành động của mình, cải thiện khả năng giao tiếp và trở thành
một người tự tin và độc lập hơn.

Nội dung 2: Khám phá văn bản
2.Sau khi đọc văn bản:
- Nhóm 1: Câu 1 (SGK/ tr.89) Tóm tắt nội dung của văn
bản?
- Nhóm 2: Câu 2 (SGK/ tr.89) Sự xuất hiện của Đức Giám
mục và cuộc trò chuyện giữa ngài với Pê-xcốp cùng các học
sinh trong lớp đã có tác động như thế nào đến Pê-xcốp? Bạn
có nhận xét gì về cách tác giả thuật lại cuộc trò chuyện này?
(PHT số 1)

A.CÂU CHUYỆN, SỰ VIỆC:
Câu 1: Chuyện do nhân vật chính thuật lại quá trình học tập
của mình ở hai trận đường đời nối tiếp nhau. Hồi 6 - 7 tuổi cậu
bé Pê-xcốp mồ côi cha, được gửi đến học ở một ngôi trường
của nhà thờ. Do chán học, lại bị một số thầy giáo có ác cảm,
nên cậu thường bài nhiều trò nghịch ngợm, tinh quái. Đến khi
gặp Đức Giám Mục Cri-xan-phơ, được đức cha khích lệ, cậu
mới bắt đầu có ý thức học tập thì lại có tang mẹ, gia cảnh
khốn khó, 10 tuổi cậu phải "vào đời" kiếm sống. Từ đây, nhất
là năm 14 tuổi, nhờ không ngừng tự học hỏi trong cuộc sống
và đam mê đọc sách, Pê-xcốp đã từng bước trưởng thành và
về sau trở thành đại thi hào Nga M.Go-rơ-ki.

A.CÂU CHUYỆN, SỰ VIỆC:

Câu 2:
Sự xuất hiện của Đức Giám mục và cuộc trò chuyện giữa ngài
với Pê-xcốp cùng các học sinh trong lớp đã tác động: Mạnh
mẽ và sâu sắc đến Pê-xcốp:
- Pê-xcốp xem ngài là cứu tinh.
- Tình cảm, trí tuệ và thế giới tinh thần vốn phong phú, trong
sáng của cậu bé được Đức Giám Mục phát hiện, đánh thức và
ghi nhận, biểu dương ngay trong lớp học trước các thầy giáo
và bạn học.
- Pê-xcốp cũng tự phát hiện ra cái phần không phải "con thú"
trong chính mình.

A.CÂU CHUYỆN, SỰ VIỆC:

Câu 2:
Nhận xét cách tác giả thuật lại cuộc trò chuyện: Có những điểm
đáng lưu ý:
- Tạo sự tương phản rõ rệt với những gì thường ngày diễn ra
trước đó.
- Nội dung cuộc trò chuyện thân tình, ấm áp, gần gũi do Đức
Giám Mục vừa trò chuyện với Pê-xcốp vừa trò chuyện với cả lớp.
- Tác giả - người kể hầu như chỉ kể lại lời của Đức Giám Mục
nhưng vẫn giúp nghe được tiếng nói tâm tình của Pê-xcốp và
các học sinh cùng lớp với cậu bé.
- Điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ nhất đã tạo ưu thế
riêng làm cho hình tượng Đức Giám Mục với Pê-xcốp cùng các
học sinh trong lớp đều trở nên thân thiết, nổi bật.

Nội dung 2: Khám phá văn bản
2.Sau khi đọc văn bản:
- Nhóm 3: (Câu 3 SGK/ tr.89) Bạn hiểu như thế nào về phần
"thú", phần "người" và cuộc đấu tranh giữ hai phần này trong
quan niệm của Pê-xcốp ? Cách sử dụng ngôi kể, điểm nhìn
trong văn bản đã có tác dụng gì trong việc thể hiện cuộc đấu
tranh ấy? (PHT số 2)
- Nhóm 4: (Câu 4 SGK/ tr.89) Chỉ ra một số điểm khác nhau về
nội dung và hình thức nghệ thuật giữa hai phần văn bản trước
và sau câu "Tôi biết đọc một cách có ý thức năm lên mười bốn
tuổi". Những khác biệt như vậy có làm mất đi sự thống nhất
trong tính chỉnh thể của tác phẩm không? (PHT số 3)

B.DẤU MỐC THỜI GIAN VÀ NHỮNG ĐỔI THAY:
Câu 3: Phần "thú" và phần "người":
- Phần "thú" (hay "con thú"): Phần non nớt, bản năng, hoang
dã, thậm chí "man rợ"....
- Phần "người" (hay "con người"): Phần cao quý, có được nhờ
quá trình học tập, tu dưỡng (phần "Quan niệm về cuộc sống
tốt đẹp và sự thèm khát về cuộc sống ấy"). Ở đó có lẽ sống
vươn tới tình thương yêu và khát vọng những gì tốt đẹp, xứng
đáng với con người.

B.DẤU MỐC THỜI GIAN VÀ NHỮNG ĐỔI THAY:
Câu 3: Cuộc đấu tranh giữ hai phần này trong quan niệm của
Pê-xcốp:
- Giữa hai phần này luôn có đấu tranh: Nhờ học qua trường
đời, cuộc sống cần lao và qua sách. Pê-xcốp hiểu ra sự đối lập
và cuộc đấu tranh không dễ dàng giữa phần "thú" và phần
"người". Cậu luôn khao khát Chiến thắng phần "con thú"
trongbản thân, khao khát "tách khỏi con thú để lên tới gần con
người tới gần quan niệm về cuộc sống tốt đẹp và về sự thèm
khát cuộc sống ấy".
- Con đường ấy được ví với việc bước dần lên những bậc
thang
như một quá trình rèn luyên lâu dài không mệt mỏi. mỗi thành
công chỉ là "một bậc thang nhỏ" nên cần phải nỗ lực vươn lên

B.DẤU MỐC THỜI GIAN VÀ NHỮNG ĐỔI THAY:
Câu 3: Tác dụng của việc sử dụng ngôi kể, điểm trong việc
thể hiện cuộc đấu tranh ấy được thể hiện qua văn bản:
- Ngôi kể: Người kể chuyện không chỉ tường thuật một câu
chuyện, mà còn thể hiện ý kiến của mình về việc đấu tranh
giữa "thú" và "người".
- Điểm nhìn của người kể có tác dụng: Giúp người đọc thông
hiểu được những khó khăn, thử thách và bài học trong cuộc
đấu tranh này. Ngoài ra, người kể cũng thể hiện quan điểm và
giá trị của mình thông qua việc lựa chọn các chi tiết và tình
huống trong câu chuyện.

B.DẤU MỐC THỜI GIAN VÀ NHỮNG ĐỔI THAY:
Câu 4: Nội dung
Phần trước: Thuật lại theo hồi ức về những ngày tháng cậu bé
Pê-xcốp học tập tại ngôi trường của nhà thờ. Ban đầu, cậu bé
bày ra bao nhiêu trò tinh quái, "man rợ". Chỉ đến khi có Đức
Giám mục xuất hiện cậu mới chăm chỉ, chí thú với việc học
hành.
Phần sau: Thuật lại những tháng năm Pê-xcốp tự kiếm sống
vừa tự học trong sách vở và trong cuộc đời. Trải qua biết bao
dằn vặt, băn khoăn, cuối cùng nhờ có sách và những nỗ lực
đọc, khám phá của bản thân, Pê-xcốp đã trưởng thành.

B.DẤU MỐC THỜI GIAN VÀ NHỮNG ĐỔI THAY:
Câu 4: Hình thức nghệ thuật
Phần trước: Sử sử dụng nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn gây
ấn tượng mạnh:
- Dùng nhiều mẫu chuyện sự việc kịch tính bất ngờ.
- Sử dụng đối thoại, thủ pháp đối lập.
- Tác giả vừa hóa thân vào nhân vật cậu bé mang điểm nhìn,
giọng điệu của một cậu bé vừa giữ một khoảng cách, một thái
độ tự phê phán, tự giễu mình.

B.DẤU MỐC THỜI GIAN VÀ NHỮNG ĐỔI THAY:
Câu 4: Hình thức nghệ thuật
Phần sau: Sử dụng nghệ thuật kể chuyện tổng hợp:
- Kết hợp kể chuyện với trữ tình biểu cảm luận bình (về vai trò,
tác dụng của sách, của trải nghiệm cuộc sống).
- Kết hợp độc thoại (tự nói với mình) và trò chuyện với độc giả
("chính các bạn cùng biết,..."; "Có thể rồi tôi sẽ không truyền
đạt đủ rõ và đáng tin cậy để các bạn thấy...").
- Sử dụng nhiều ẩn dụ, tỉ dụ sâu sắc từ trải nghiệm đời sống,
từ đọc sách mà có.

B.DẤU MỐC THỜI GIAN VÀ NHỮNG ĐỔI THAY:
Câu 4: Tính thống nhất trong chỉnh thể của tác phẩm
- Đọc kỹ sẽ thấy sự khác biệt trên không hề phá vỡ tính thống
nhất chỉnh thể mà còn cho thấy sự đa dạng của các môi
trường/ hoàn cảnh học tập.
- Thấy rõ cuộc đấu tranh giữa phần "thú" và phần "người" ở
các môi trường khác biệt.
- Đặc biệt cho thấy việc học tập để đạt được thành công, vươn
tới mục đích cao đẹp của đời người quả là quá trình không dễ
dàng, nhưng hoàn toàn là có thể.
- Đó cũng là sự linh hoạt, đa dạng trong bút pháp tự truyện
của M.Go-rơ-ki.

Nội dung 2: Khám phá văn bản
2.Sau khi đọc văn bản:
- Nhóm 5: (Câu 5 SGK/ tr.89) Phân tích một số chi tiết trong
văn bản cho thấy nhận thức của tác giả tại thời điểm viết tác
phẩm và nhận thức của nhân vật chính trong quá khứ có
những điểm khác biệt. Giải thích lí do đó? (GV gợi một ví dụ
tiêu biểu, thuyết minh về sự khác biệt)

C.KHOẢNG CÁCH NHẬN THỰC GIỮA NGƯỜI KỂ VÀ
NHÂN VẬT:
Câu 5: Đúng là một khoảng cách khá xa giữa hai thời điểm:
- Các câu chuyện được kể lại là hồi ức - những sự việc mẩu
chuyện xảy ra đã lâu, vào khoảng từ những năm Pê-xcốp lên
sáu bảy tuổi cho đến khi cậu trở thành một người lao động
chín chắn, trưởng thành (ngoài 20 tuổi).

- Thời điểm tác giả M.Go-rơ- ki viết: Tôi đã học tập như thế
nào? là khoảng năm 1917 - 1918. Trước đó ông đã viết: Thời
thơ ấu (năm 1913 - 1914), Kiếm sống (năm 1915 - 1916). Tức
là truyện: Tôi đã học tập như thế nào? được viết khi nhà văn
đã ở tuổi 45 - 50 (ông sinh năm 1968). Khoảng cách giữa thời
điểm xảy ra các sự việc với Pê-xcốp ở ngôi trường của nhà
thờ (năm 6 - 7 tuổi) và thời điểm nhà văn viết truyện ngắn là
gần nửa thế kỷ.
- Nhận thức của tác giả ở thời điểm viết tác phẩm Tất nhiên sẽ
khác nhiều so với nhận thức của nhân vật chính (tác giả hồi
bé, thời trẻ). Muốn hiểu đúng cảm hứng, chủ đề, tư tưởng
thông điệp của tác phẩm, không thể không lưu ý điều này.

- Quả vậy, trong văn bản có không ít chi tiết cho thấy khoảng
cách, thời gian, tuổi tác, nhận thức giữa người viết và nhân
vật. Chẳng hạn ở phần đầu, từ thời điểm viết tác phẩm nhìn
nhận sự việc, cách hành xử của cậu bé, Tuy nhập vai nhưng
người kể chuyện vẫn hé mở khoảng cách.
Ví dụ: Cách nhìn và giọng điệu tự phê phán, tự diễn mình
trong nhiều câu văn: "Tôi trả thù ông ta ... có ý nghĩa đối với
tôi...." (SGV tập 2 - tr.99)

Nội dung 3: Tổng kết
HS thảo luận nhóm đôi
Câu 1: Theo em, nội dung của văn bản là gì?
Câu 2: Nghệ thuật đặc sắc được thể hiện qua văn bản?

Nội dung 3: Tổng kết
1.Nội dung:
Văn bản cho ta thấy được tầm quan trọng của việc tự học,
việc đọc sách. Có thể thấy, tác giả nhận thức rõ ràng và sâu
sắc về vai trò và giá trị của việc đọc sách đối với sự thay đổi
trong nhận thức, suy nghĩ mỗi người. 
2.Nghệ thuật:
- Lập luận chặt chẽ xác đáng, dẫn chứng thuyết phục.
- Các biện pháp tu từ được sử dụng linh hoạt làm nổi bật tâm
trạng của nhân vật tôi khi đọc những quyển sách.

HOẠT ĐỘNG 3:
LUYỆN TẬP

HS suy nghĩ, thảo luận với bạn cùng bàn
Câu 6: (SGK/ tr.89) Phân tích một số chi tiết để làm rõ ý
nghĩa của những trải nghiệm thực tế đời sống và tầm quan
trọng của việc tự học qua sách đối với nhân vật Pê-xcốp?

Câu 6:
- "Như những con chim kỳ diệu trong truyện cổ tích, sách ca
hát về cuộc sống đa dạng và phong phú như thế nào, con
người táo bạo như thế nào trong khát vọng đạt tới cái thiện và
cái đẹp. Và càng đọc, trong lòng tôi càng tràn đầy tinh thần
lành mạnh và hăng hái. Tôi trở nên điềm tĩnh hơn, tin ở mình
hơn, làm việc hợp lý hơn và ngày càng ít để ý hơn đến vô số
những chuyện bực bội trong cuộc sống.
- Mỗi cuốn sách đều là một bậc thang nhỏ mà khi bước lên, tôi
tách khỏi con thú để tiến gần tới con người, tới gần quan niệm
về cuộc sống tốt đẹp nhất, và về sự thèm khát cuộc sống ấy..."

=> Sách mang lại tri thức, mở mang trí tuệ cho Pê-xcốp; sách
bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm; giúp cuộc sống Pê-xcốp có ý
nghĩa hơn trong khát vọng đạt tới cái thiện và cái đẹp. Sách
chứa đựng những tri thức, hiểu biết về tự nhiên, xã hội đã
tích lũy từ ngàn đời.  Sách bao gồm tất cả các lĩnh vực của
đời sống, vì vậy mà sách vở chính là những cuốn bách khoa
toàn thư về thế giới, là một nguồn tài nguyên vô tận mà con
người có thể thỏa sức tìm tòi, học hỏi, làm cơ sở cho mọi
sáng tạo giúp Pê-xcốp tích lũy nâng cao vốn hiểu biết học
vấn.

HOẠT ĐỘNG 4:
VẬN DỤNG
HS thảo luận nhóm đôi
Bài tập sáng tạo: Hãy viết về một cuốn sách hoặc một tác
phẩm nghệ thuật góp phần thay đổi suy nghĩ của bạn trong
đoạn văn khoảng 200 chữ.
Yêu cầu về quy trình thực hiện :
- Đọc nhanh đề bài, gạch chân từ ngữ quan trọng để xác
định yêu cầu của đề.
- Viết bản thảo (bản nháp) đoạn văn.
- Đọc lại và chỉnh sửa.

HOẠT ĐỘNG 4:
VẬN DỤNG
Yêu cầu về diễn đạt:
- Các câu trong đoạn cần tập trung vào chủ đề và nội dung
trong câu chủ đề cần được triển khai đầy đủ  trong đoạn văn.
- Các câu trong đoạn cần được sắp xếp theo một trình tự
hợp lí.
- Tránh mắc lỗi chính tả, dùng từ, viết câu.