Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

 

1 
 

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Lời nói đầu : Khi các em cầm cuốn sách này trong tay , có nghĩa là
các em thực sự mong muốn được đỗ đại học, và khát khao đạt được
điểm số tối đa trong môn Ngữ Văn kì thi THPT QG năm 2017, được làm
nghề mình yêu thích và không phụ lòng kì vọng của bố mẹ ăn học 12
năm trời.
Thầy hy vọng với cuốn sách này, các em sẽ thực sự được thăng hoa văn
chương và chinh phục kì thi năm nay.
Với kết cấu mới 3-2-5 mà trước đây là 3-3-4 ( năm 2016)
3 điểm ( Đọc hiểu )
2 điểm ( Nghị luận xã hội )
5 điểm ( Nghị luận văn học )
Dưới đây là đề thi thử nghiệm năm 2017 ( đề sẽ giống với đề thi thật
năm 2017 để học trò tham khảo )

2 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Nhận xét đề câu đọc hiểu phần lớn nhằm mục đích tốt nghiệp và
không mang quá nhiều yếu tố về phân loại học trò
VD câu 3 tìm tác dụng của phép điệp từ ( nghĩa là chỉ cần chỉ ra hiệu
quả và không cần tìm thủ pháp nghệ thuật ? )
VD Câu 4: điều em tâm đắc nhất của đoạn trích ? ( một câu hỏi mà giáo
viên chấm bài cũng không trừ được điểm của thí sinh.
Ở câu nghị luận xã hội : Bàn về niềm tin cuộc sống rút ra từ Đọc hiểu
Về bản chất NLXH là phần dễ nhất của một đề thi đại học bởi mỗi người
có cách tư duy và trình bày về vấn đề khác nhau, là dạng đề mở và cho
phép học trò thỏa sức bộc lộ suy nghĩ của mình về cuộc sống. ( không
đòi hỏi thuộc lòng kiến thức ngữ pháp và các tác phẩm văn học )

Vậy mẫu đề này phân loại học trò ở đâu ???
Đó chính là nằm ở câu cuối phần Nghị Luận Văn Học : Phân tích vẻ
đẹp của sông Hương trong bài Ai đã đặt tên cho dòng sông của Hoàng
Phủ Ngọc Tường để làm rõ quan điểm “ sông Hương không chỉ mang
vẻ đẹp trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹp con người” ( một tác phẩm luôn
là thách thức với thầy trò trong việc ôn thi ngữ văn hàng năm ) bởi lẽ tùy
3 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

bút , bút kí là thể loại văn chương kén người đọc và kén người viết. Câu
có tính chất phân loại cao đòi hỏi học trò nhớ dẫn chứng và lập luận chặt
chẽ. Đó chính là điều ta cần lưu tâm trong kì thi năm nay.
Để giúp cho các em đạt tối đa điểm của NLXH thầy Phạm Minh Nhật đã
chuẩn bị hành trang cho các bạn là những bài bình giảng hay về tất cả
các tác phẩm văn chương trong chương trình giảng dạy lớp 12, hãy
nghiên cứu kĩ và thi đạt kết quả cao nhé !
Chúc các em thành công.

Thầy Phạm Minh Nhật
Facebook : Phạm Minh Nhật ( thầy Nhật dậy Văn )
Sdt: 0167 255 0683
Fanpage : Lớp văn thầy Nhật chuyên ôn thi ĐH 11,12
Fanpage : Trung Tâm Luyện Thi Tiến Đạt
Add: số 8 ngõ 17 tạ quang bửu - hà nội
4 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Bài 1: Tuyên ngôn độc lập
Trong sự nghiệp sáng tác của Hồ Chí Minh, thơ và truyện chỉ chiếm một
phần nhỏ còn chủ yếu là văn nghị luận, những tác phẩm chủ yếu phục vụ
cho sự nghiệp chính trị cuả Người. Trong số những tác phẩm của Bác có
những kiệt tác sánh ngang với các thiên cổ hùng văn của dân tộc thì
Tuyên ngôn Độc lập là tác phẩm tiêu biểu nhất.
Tác phẩm có giọng văn hùng hồn thống thiết, có lí luận chặt chẽ sắc bén,
có sức thuyết phục cao đối với người đọc và người nghe- Bản Tuyên
ngôn Độc lập là kết quả của bao nhiêu máu đã đổ, bao nhiêu tính mệnh
đã hi sinh của những con người anh hùng Việt Nam trong nhà tù, trong
trại tập trung trong những hải đảo xa xôi, trên máy chém, trên chiến
trường. “Bản tuyên ngôn Độc lập” là kết quả của bao nhiêu hi vong,
gắng sức và tin tưởng của hơn hai mươi triệu nhân dân Việt Nam
Tuyên ngôn Độc lập mở đầu là nêu thẳng vấn đề. Người nêu những căn
cứ pháp lí, “những lẽ phải không ai chối cãi được”. Đó là những câu
tuyên bố nổi tiếng được Bác rút ra từ hai bản tuyên ngôn nổi tiếng của
Pháp và Mĩ. Bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của nước Mĩ: “Tất cả
mọi người đều sinh ra… mưu cầu hạnh phúc”. Để làm nổi bật tính phổ
biến của những lẽ phải, Người còn nêu những lời trong Tuyên ngôn
nhân quyền và dân quyền của Pháp năm 1791: “Người ta sinh ra… về
quyền lợi). Cách nêu dẫn chứng như thế vừa khéo léo vừa kiên quyết.
Khéo léo vì tỏ ra tôn trọng chân lí chung dù chân lí ấy của các nước
đang là kẻ thù gây ra. Cách nêu dẫn chứng ấy cũng hàm chứa một sự
phê phán. Thực dân Pháp và đế quốc Mĩ- những kẻ xâm lược đã chà đạp
lên chân lí, chà đạp lên lương tâm và lý tưởng của cha ông chúng. Đó là
cách dùng lí lẽ của kẻ thù để chống lại kẻ thù, dùng gậy ông đập lưng
ông. Hai bản tuyên ngôn của Pháp và Mĩ đều nhấn mạnh quyền con
người, Bác nói thêm về quyền dân tộc. Câu nói của Người mở đầu cho
trào lưu giải phóng dân tộc trên khắp thế giới. Đồng thời, đặt Bản tuyên
ngôn của nước ta ngang hàng với hai bản tuyên ngôn đã nêu.
Bác lập luận như vậy là để kết tội thực dân Pháp. Những lời bất hủ trong
hai bản tuyên ngôn của Pháp và Mĩ đã trở thành cơ sở pháp lý để Bác
5 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

kết tội thực dân Pháp. “Thế mà đã hơn 80 năm nay… nhân đạo và chính
nghĩa” Sau khi kết thúc một cách khai quát tôị ác của thực dân Pháp, bản
tuyên ngôn nêu lên những dẫn chứng cụ thể để lật mật nạ “bảo hộ” của
thực dân Pháp trước toàn thể nhân loại: “Về chính trị, chúng tuyệt đối
không cho… dân chủ nào”. Lời kể tội của tác giả hùng hồn và đanh
thép. Cách lập luận trùng điệp như: “Chúng thi hành…”, “Chúng lập
ra…”. “Chúng thẳng tay chém giết…” thể hiện được tội ác chồng chất
của thực dân Pháp đối với nhân dân ta. Cách dùng hình ảnh của tác giả
làm nổi bật sự tàn bạo của thực dân Pháp: “Chúng thẳng tay chém giết
những người yêu nước… chúng tắm các cuộc… bể máu”
Về kinh tế, Bác cũng kết tội thực dân Pháp từ khái quát đến cụ thể
“Chúng bóc lột dân ta đến… tiêu điều”. Bác quan tâm đến những hạng
người như: “dân cày và dân buôn trở nên bần cùng”, “chúng không cho
các nhà tư sản ta ngóc đầu lên”. Lập luận như vậy là Bác muốn tranh thủ
sự ủng hộ của khối đại đoàn kết toàn dân trong công cuộc bảo vệ nền
Độc lập. Cả đoạn văn tác giả chỉ dùng một chủ ngữ “chúng” để chỉ thực
dân Pháp, nhưng vị ngữ thì luôn thay đổi: “thi hành”, “lập ra”, “thẳng
tay chém giết”, “tắm”… chỉ một ke thù là thực dân Pháp nhưng tội ác
của chúng gây ra trên đất nước ta vô cùng nhiều. Cách lập lụân đanh
thép cùng với những dẫn chứng cụ thể khiến kẻ thù hết đường lẩn tránh
tội ác.
Tội ác lớn nhất của thực dân Pháp gây ra là nạn đói khủng khiếp năm
1945: “Mùa thu năm 1940, phát xít Nhật đến xâm lăng Đông Dương để
mở thêm căm cứ đánh đồng minh thì thực dân Pháp quì gối đầu hàng,
mở cửa nước ta rước Nhật. Từ đó, nhân dân ta chịu hai tầng xiềng xích:
Pháp và Nhật. Từ đó, nhân dân ta càng cực khổ, nghèo nàn. Kết quả là
cuối năm ngoái sang đầu năm nay, từ Quảng Trị đến Bắc Kì hơn 2 triệu
đồng bào ta chết đói”. Tác giả cũng không bỏ xót nhữung tội ác khác
của bọn thực dân Pháp như “trong năm năm chung bán… cho Nhật”, tội
thẳng tay khủng bố Việt Minh hơn nữa, tội “giết nốt số đông tù chính trị
ở Yên Bái và Cao Bằng.”
Người kết tội thực dân Pháp một cách hùng hồn và đanh thép như vậy
nhằm phơi bày bản chất tan bạo, dã man của thực dân Pháp, lột mặt nạ
6 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

“khai hoá', “bảo hộ” của chúng trước nhân dân thế giới, khơI lòng căm
thù của nhân dân ta với thực dân Pháp. Tác giả biếu dương sức mạnh
dân tộc tỏngcông cuộc chống thực dân phong kiến và giành lấy nền Độc
lập “Pháp chạy, Nhật hàng…chế độ dân chủ cộng hoà”. Đoạn văn này
diễn tả đầy hào khí. Chỉ có 9 chữ “Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại
thoái vị”, Bác dựng lại cả một giai đoạn lịch sử đầy biến động và cực kì
oanh liệt của dân tộc ta. Biểu dương truyền thống bất khuất của dân tộc,
tác giả nhằm kích thích tinh thần tự hào dân tộc, kích thích ý chí chiến
đấu để nhân dân ta quyết tâm chống lại âm mưu của thực dân Pháp.
Tiếp theo, Người nêu cơ sở chính nghĩa của việc thành lập nước Việt
Nam mới. Việt Minh là tổ chức cách mạng của toàn bộ dân tộc Việt
Nam. Việt minh đã đứng về phe đồng minh, đã chống lại thực dân Pháp
và phát xít Nhật và đã giành chính quyền từ tay Nhật. Hai lần Người
nhấn mạnh nền Độc lập của đất nước bẳng những câu văn điệp ngữ
mạnh mẽ: “Sự thật là…”.
Trên cơ sở ấy, Người tuyên bố thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng
hoà, tuyên bố thoát li hẳn quan hệ với thực dân Pháp, xoá bỏ trên đất
nước Việt Nam…”
Cuối cùng thay mặt cho cả một dân tộc vừa giành được tự do độp lập.
Người nêu lời thề “quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và
của cảI để giữ vững quyền tự do Độc lập ấy”- Tuyên ngôn Độc lập là
kiệt tác của Hồ Chí Minh. Bằng tâm huyết và tài hoa, Người đã thể hiện
được khí phách của một dân tộc đang vùng dậy chống đế quốc, thực dân
phong kiến, giành Độc lập tự do cho nước nhà. Với Tuyên ngôn Độc
lập, lần đầu tiên Việt Nam hiện diện trên trường quốc tế với tư cách là
một nước tự do và Độc lập và nhân dân thế giới cũng thấy được tinh
thần quyết tâm bảo vệ nền Độc lập của dân tộc Việt Nam.

Tuyên ngôn Độc lập trước hết là một văn kiện lích sử. Nó là bản văn
quan trọng bậc nhất của nước ta. Để có được Tuyên ngôn Độc lập, biết
bao đồng bào, đồng chí đã hy sinh trong suốt 80 năm chống Pháp. Tuyên
ngôn Độc lập là một cột mốc lịch sử, nó chấm dứt giai đoạn mất nước,
7 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

giai đoạn nhân dân ta sống kiếp ngựa trâu, nô lệ của dân tộc, nó mở đầu
một kỉ nguyên mới: ki nguyên Độc lập tự do.
Với hệ thống lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, giọng văn hùng hồn, thống
thiết, Tuyên ngôn Độc lập xứng đáng sánh ngang với các bản tuyên
ngôn trên thế giới và các thiên cổ hùng văn của các dân tộc khác như
Hích tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn
Trãi…

 
8 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Bài 2: Tây Tiến 
Đặt vấn đề: Mọi cuộc chiến tranh rồi sẽ qua đi, bụi thời gian có thể phủ
dày lên hình ảnh của những anh hùng vô danh, nhưng văn học với sứ
mệnh thiêng liêng của nó đã khắc họa một cách vĩnh viễn vào tâm hồn
người đọc hình ảnh những người con anh hùng của đất nước đã ngã
xuống vì nền độc lập của Tổ quốc trong suốt trường kỳ lịch sử. Và “Tây
Tiến” là 1 trong những bài thơ hay, tiêu biểu của Quang Dũng cũng đã
dựng lên một bức tượng đài bất tử như vậy về người lính cách mạng
trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược. Đó là
bức tượng đài đã làm cho những người chiến sĩ yêu nước từng ngã
xuống trong những tháng năm gian khổ ấy bất tử cùng thời gian
“Sông Mã xa rồi TâyTiến ơi!
Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”
Thân bài:
Nhắc đến nhà thơ Quang Dũng, chúng ta nghĩ ngay đến tác phẩm để đời
của ông – Tây Tiến. Bởi lẽ nó đã gắn bó 1 thời sâu sắc với nhà thơ. Tây
Tiến là 1 đơn vị bộ đội thời kháng chiến chống Pháp được thành lập năm
1947 làm nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào đánh tiêu hao sinh lực địch
ở vùng Thượng Lào, trấn giữ 1 vùng rộng lớn ở Tây Bắc nước ta và biên
giới Việt Lào. Quang Dũng từng là đại đội trưởng cuả binh đoàn Tây
Tiến nhưng đến đầu năm 1948 vì yêu cầu nhiệm vụ ông chuyển sang
đơn vị khác. Bài thơ được sáng tác cuối năm 1948 khi nhà thơ đóng
quân ở Phù Lưu Chanh_ 1 làng ven bờ sông Đáy, nhớ về đơn vị cũ ông
đã viết nên bài thơ. Lúc đầu, ông đặt bài thơ là “Nhớ Tây Tiến” nhưng
về sau đổi lại thành “Tây Tiến” vì cả bài thơ đã là một nỗi nhớ và chỉ với
2 từ “Tây Tiến” cũng đủ gợi lên nỗi nhớ – cảm hứng chủ đạo trong toàn
bộ bài thơ.
Là 1 người lính trẻ hào hoa, lãng mạn ra đi theo tiếng gọi của Tổ quốc,
sống và chiến đấu nơi núi rừng gian khổ nhưng chất thi sĩ vẫn trào dâng
mãnh liệt trong lòng nhà thơ. 1 thời gắn bó sâu đậm với Tây Tiến, với
đồng đội, với núi rừng đã làm cho ông ko khỏi bồi hồi, xúc động khi nỗi
nhớ về Tây Tiến dâng trào trong kí ức cuả nhà thơ.
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
9 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”
Câu thơ như tiếng gọi chân thành , tha thiết xuất phát từ trái tim và tâm
hồn người thi sĩ. Bằng cách sử dụng câu cảm thán và thủ pháp nghệ
thuật nhân hoá, câu thơ trở nên đẹp diệu kỳ. “Sông Mã” ko đơn thuần là
1 con sông – nơi đã từng là địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến –
mà nó đã trở thành 1 hình ảnh hiện hữu, 1 chứng nhân lịch sử trong suốt
cuộc đời người lính Tây Tiến với bao nỗi vui_buồn, được_mất. “Tây
Tiến” ko chỉ để gọi tên 1 đơn vị bộ đội mà nó đã trở thành 1 người bạn ”
tri âm tri kỉ” để nhà thơ giãi bày tâm sự.
Câu thơ thứ 2 với điệp từ “nhớ” được lặp lại 2 lần đã diễn tả nỗi nhớ
quay quắt, cồn cào đang ùa vào tâm trí Quang Dũng. Tính từ “chơi vơi”
– biểu cảm một nỗi nhớ nhẹ và rất sâu – kết hợp với từ “nhớ” đã khắc
sâu được tình cảm nhớ nhung da diết của nhà thơ. Và nỗi nhớ đó như 1
cơn thác lũ tràn vào tâm trí đẩy ông vào trạng thái bồng bềnh, hư ảo. Có
lẽ Quang Dũng đã học tập cách diễn đạt nỗi nhớ trong ca dao:
“Ra về nhớ bạn chơi vơi
Nhớ chiếu bạn trải
Nhớ chăn bạn nằm”
2 câu đầu với cách dùng từ chọn lọc, gợi hình gợi cảm đã mở cửa cho
nỗi nhớ trào dâng mãnh liệt trong tâm hồn nhà thơ.
“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”
Quang Dũng đã liệt kê hàng loạt các địa danh như: Sài Khao, Mường
Lát, Pha Luông…- địa bàn hoạt động cuả binh đoàn Tây Tiến – những
cái tên mang âm hưởng của rừng núi hoang vu và mang dại. Núi rừng
Tây Bắc đẹp hùng vĩ mà dữ dội, một vùng đất có địa hình hiểm trở, khí
hậu khắc nghiệt, nơi rừng thiêng nước độc. Có những đêm dài hành
quân người lính Tây Tiến vất vả đi trong đêm dày đặc sương giăng, ko
nhìn rõ mặt nhau. “Đoàn quân mỏi” nhưng tinh thần ko “mỏi”. Bởi ý chí
quyết tâm ra đi vì Tổ quốc đã làm cho những trí thức Hà thành yêu nước
trở nên kiên cường, bất khuất hơn. Quang Dũng đã rất tài tình khi đưa
10 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

hình ảnh “sương” vào đây để khắc hoạ rõ hơn sự khắc nghiệt cuả núi
rừng Tây Bắc trong những đêm dài lạnh lẽo. Cũng miêu tả về “sương”,
Chế Lan Viên cũng đã viết trong “Tiếng hát con tàu”:
“Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nao qua lòng lại chẳng yêu thương
Khi ta ở chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi đất đã hóa tâm hồn”
Thiên nhiên Tây Bắc, qua ngòi bút lãng mạn của Quang Dũng, được
cảm nhận với vẻ đẹp vừa đa dạng vừa độc đáo, vừa hùng vĩ vừa thơ
mộng, hoang sơ mà ấm áp. Có những lúc người lính Tây Tiến phải vất
vả để trèo lên đỉnh chạm đến mây trời. Quang Dũng đã khéo léo sử dụng
từ “thăm thẳm” mà ko dùng từ “chót vót”. Bởi nói “chót vót” người ta
còn có thể cảm nhận và thấy được bề sâu cuả nó nhưng “thăm thẳm” thì
khó có ai có thể hình dung được nó sâu thế nào. Bằng những từ láy gợi
hình ảnh rất cao như “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút”, nhà thơ đã
làm cho người đọc cảm nhận được cái hoang sơ, dữ dội cuả núi rừng
Tây Bắc. Hình ảnh nhân hoá, ẩn dụ “ súng ngửi trời” được dùng rất hồn
nhiên và cũng rất táo bạo, vừa ngộ nghĩnh, vừa có chất tinh nghịch của
người lính, cho ta thấy bên cạnh thiên nhiên hiểm trở còn hiện lên hình
ảnh người lính với tư thế oai phong lẫm liệt nơi núi rừng hoang vu. Câu
thơ sử dụng nhiều thanh trắc đã tạo nên vẻ gân guốc, nhọc nhằn đã nhấn
mạnh được cảnh quang thiên nhiên Tây Bắc thật cheo leo, hiểm trở.
Đứng trên đỉnh dốc núi cao, họ nhìn xuống con đường hiểm trở vừa vượt
qua và con đường gấp khúc sẽ đi xuống. Đường lên dốc và đường xuống
dốc đều thăm thẳm, hun hút. Hình ảnh thơ thật đối xứng, câu thơ như
một đường thẳng bị bẻ gấp lại:
“Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống”
Điệp từ “ngàn thước” đã mở ra 1 ko gian nhìn từ trên xuống cũng như từ
dưới lên thật hùng vĩ. Bên cạnh cái hiểm trở, hoang sơ ta cũng thấy được
vẻ đẹp trữ tình nơi núi rừng:
“Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”
Xa xa , lẫn trong màn mưa núi sương rừng, bản làng mờ ảo, thấp thoáng
trong thung lũng, lúc ẩn lúc hiện. Có những cơn mưa rừng chợt đến đã
để lại bao giá rét cho người lính Tây Tiến. Nhưng dưới ngòi bút cuả
Quang Dũng, nó trở nên lãng mạn, trữ tình hơn. Nhà thơ đã thông minh ,
11 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

sáng tạo khi nói đến mưa rừng bằng cụm từ “mưa xa khơi”. Nó gợi lên 1
cái gì đó rất kì bí, hoang sơ giữa chốn núi rừng. Câu thơ thứ 8 với 7
thanh bằng như làm dịu đi vẻ dữ dội, hiểm trở cuả núi rừng và mở ra 1
bức tranh thiên nhiên nơi núi rừng đầy lãng mạn. Những câu thơ Tây
Tiến giàu chất tạo hình hôm nay gợi nhớ những dòng thơ trong “Chinh
phụ ngâm khúc”
“Hình khe thế núi gần xa
Đứt thôi lại nổi, thấp đà lại cao
Sương đầu núi buổi chiều như dữ dội
Nước lòng khe nẻo suối còn sâu”
8 câu thơ đầu của bài thơ Tây Tiến là nỗi nhớ về núi rừng Tây Bắc, về
đồng đội Tây Tiến. Qua những chi tiết đặc tả về thiên nhiên núi rừng
Tây Bắc, nó đã trở thành 1 kí ức xa xôi trong tâm trí nhà thơ. Đó là 1 nỗi
nhớ mãnh liệt cuả người lính Tây Tiến nói riêng và cuả những người
lính nói chung.
Hình ảnh người lính Tây Tiến là một bức tượng đài đẹp đẽ với tư thế
hiên ngang, khí phách anh hùng và có cả những say mê, ước vọng lãng
mạn, đẹp đẽ. Nhưng thơ Quang Dũng còn tả rất thực về những mất mát,
hy sinh của đoàn binh Tây Tiến. Không thi vị hóa hiện thực ngòi bút thơ
Quang Dũng dám nhìn thẳng vào những tổn thất tất yếu của con người
trong cuộc chiến tranh tàn khốc. Hình ảnh người lính Tây Tiến có những
phút giây mệt mỏi:
“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời”
Chữ “dãi dầu” đã lột tả được hết sự khốc liệt của cuộc chiến đấu. Bao
nhiêu sóng gió, hiểm nguy, gian khổ phủ lên đầu người lính nên mệt
mỏi, dãi dầu là những phút giây đương nhiên. Người lính Tây Tiến
không rũ bỏ, quay lưng lại với kháng chiến, phải chăng phút giây phó
mặc, bất cần, đầy ngạo nghễ của người lính cũng là điều tất yếu đó sao.
Các anh đã không bước tiếp được nữa trên con đường hành quân đầy
gian khổ. Có những người bạn của Quang Dũng ngục lên súng ngủ.
“Ngục” là một động từ miêu tả động thái rất nhanh,biểu thị không còn
sức chịu đựng được nữa. Các anh cố gượng dậy bước tiếp nhưng không
còn sức. Câu thơ: “ngục lên súng mũ bỏ quên đời” tả một giấc ngủ ngàn
thu, cực tả những gian khổ và hy sinh.
12 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Cũng có người hiểu câu thơ này tả một giấc ngủ tranh thủ của người lính
để lấy sức tiếp tục đường hành quân. Nhưng câu thơ dẫu viết theo nghĩa
nào cũng đều nói về sự gian khổ tột cùng. Nhưng nhiều người hiểu
theocách ở trên bởi nó phù hợp với chất bi tráng của cuộc đời chiến binh
Tây Tiến: chết rồi mà vẫn ngang tàng, khí phách. Ba chữ cuối: “bỏ quên
đời” thể hiện tinh thần, thái độ của người lính trước cái chết, xem như đó
là điều hiển nhiên, nhẹ tựa lông hồng. Các anh lên đường, đến với núi
rừng miền Tây và biết rằng: “Cổ lai chinh chiến kỉ nhân hồi” (xưa nay
chinh chiến mấy ai trở về)
Nếu ở mấy câu đầu tác giả mở rộng thiên nhiên miền Tây Bắc mênh
mông qua không gian hùng vĩ, thơ mộng của những cơn mưa rừng với
độ cao chạm đến cả mây trời của đỉnh núi Tây Bắc. Thì đến với hai câu
thơ sau đây thiên nhiên lại được khám phá theo chiều thời gian với hai
từ láy “chiều chiều” và “đêm đêm”
“Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”
Người ta hay nói đến rừng thiêng nước độc, lam sơn chướng khí. Với
rừng núi Tây Bắc, cứ mỗi buổi chiều tà lại nghe tiếng thác gầm thét đổ
xuống từ trên cao và cứ mỗi đêm sâu lại nghe tiếng cọp gầm. Âm thanh
nào cũng ghê rợn. Quang Dũng bằng tài thẩm âm của mình đã cụ thể hóa
và làm sống động hóa những nhận xét của người đời. Vậy chỉ với hai
câu thơ, Quang Dũng đã phát huy tối đa trí tưởng tượng để cực tả vẻ
hoang sơ, hùng vĩ của núi rừng, miền đất ấy còn chứa nhiều điều hoang
sơ và huyền bí của miền rừng núi Tây Bắc. Những hiểm nguy vẫn rình
rập đâu đó, những nét dữ dội quyết liệt mà đoàn binh Tây Tiến đã một
thời vượt qua.
“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
Chiến binh Tây Tiến hào hùng mà cũng rất đỗi hào hoa, rất nhạy cảm
trước vẻ đẹp thiên nhiên và sự đằm thắm tình người. Hai câu thơ không
có cảnh thiên nhiên miền Tây, chỉ có cảnh sinh hoạt đời sống thường
ngày. Sau những câu thơ rất dữ dội và gân guốc là một cảm xúc thơ đằm
thắm, thiết tha. Câu cảm thán gợi nỗi bâng khuâng khi hồi tưởng lại
những kỉ niệm ấm áp: lúc đoàn binh dừng lại sau một đoạn đường hành
quân vất vả, lều trại được dựng lên ở một bản làng, một bếp lửa ánh đỏ
13 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

hồng, một nồi xôi hương bay ngào ngạt, khói bếp khói cơm bay lên hòa
quyện vào khói lam chiều. Đồng đội lại quây quần bên nhau, quên đi
bao vất vả, gian khổ. Chiến tranh lùi lại vào một góc khuất nào đó
nhường chỗ cho một cảnh sinh hoạt tưoi vui.
ở đoạn hai, thiên nhiên và con người Tây Bắc lại được mở ra với một vẻ
đẹp mới, khác với đoạn đầu. Anh hùng trong chiến đấu nhưng người lính
Tây Tiến cũng say mê, lãng mạn trong đêm hội:
“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”
Những câu thơ đầy ánh sáng và âm thanh, có thơ và có nhạc, đối lập
hoàn toàn với những con đường hành quân gian lao, nguy hiểm, với
những thiếu thốn, nhọc nhằn… Điệu nhạc hồn thơ như thăng hoa cho
tâm hồn người chiến sĩ cất cánh, hòa nhịp vào những điệu khèn, câu hát
say mê. Không gian Tây Bắc chơi vơi trong một miền tâm thức, với
dáng người trên độc mộc, với dòng nước lũ hoa đong đưa, khắc sâu, ghi
tạc trong tâm hồn người chiến sĩ. Những câu hỏi tu từ dịu nhẹ, bâng
khuâng làm không gian núi rừng thêm chơi vơi, bảng lảng trong sương,
trong khói. Ngòi bút tả thực của Quang Dũng đến đây trở nên mềm mại
và uyển chuyển, chứa đựng cái tình sâu lắng, thiết tha.
Qdũng cũng không chỉ khắc tạc hình ảnh của những người lính với một
đời sống tình cảm hết sức phong phú, những tình cảm lớn lao là tình
quân dân. Qdũng đã đặc biệt quan tâm tới ý tưởng dựng tượng đài người
lính Tây Tiến trong tác phẩm của mình. Nhà thơ đã sử dụng hệ thống
ngôn ngữ giàu hình ảnh, hàng loạt những thủ pháp như tương phản, nhân
hoá, tăng cấp ý nghĩa để tạo ấn tượng mạnh, để khắc tạc một cách sâu
sắc vào tâm trí người đọc hình ảnh những người con anh hùng của đất
nước, của dân tộc. Đó là bức tượng đài sừng sững giữa núi cao sông sâu,
giữa một không gian hùng vĩ như chúng ta đã thấy trong các câu thơ:
“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
14 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
Rải rác bên cương mồ viển xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào tay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành”
Nếu như ở những đoạn thơ trước đó người lính mới chỉ hiện ra trong: ”
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi” hay trong khung cảnh hết sức lãng
mạn trong đêm liên hoan, đêm lửa trại thắm tình các nước thì ở đây là
hình ảnh đoàn binh không mọc tóc da xanh như lá rừng. Cảm hứng chân
thực của qdũng đã không né tránh việc mô tả cuộc sống gian khổ mà
người lính phải chịu đựng. Những cơn sốt rét rừng làm tóc họ không thể
mọc. Cũng vì sốt rét rừng mà da họ xanh như lá cây (chứ không phải họ
xanh màu lá nguỵ trang), vẻ ngoài dường như rất tiều tuỵ. Nhưng thế
giới tinh thần của người lính lại cho thấy họ chính là những người chiến
binh anh hùng, họ còn chứa đựng cả một sức mạnh áp đảo quân thù. Cái
giỏi của qdũng là mô tả người lính với những nét khắc khổ tiều tuỵ
nhưng vẫn gợi ra âm hưởng rất hào hùng của cuộc sống. Bởi vì câu thơ:
“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc”
Với những thanh trắc rơi vào trọng âm đầu của câu thơ
như “tiến”, “mọc tóc” đã làmâm hưởng của câu thơ vút lên. Chẳng
những thế, họ còn là cả một đoàn binh. Hai chữ “đoàn binh” – âm Hán
Việt đã gợi ra một khí thế hết sức nghiêm trang, hùng dũng. Thủ pháp
tương phản mà qdũng sử dụng ở câu thơ “Quân xanh màu lá dữ oai
hùm” không chỉ làm nổi bật lên sức mạnh tinh thần của người lính mà
còn thấm sâu màu sắc văn hoá của dân tộc. ở đây, nhà thơ muốn nói tới
sức mạnh bách chiến bách thắng bằng một hình ảnh quen thuộc trong
thơ văn xưa. Phạm Ngũ Lão cũng ca ngợi người anh hùng vệ quốc trong
câu thơ: “Hoành sóc giang san cáp kỷ thu – Tam quan kỳ hổ khí thôn
ngưu”. Và ngay cả Hồ Chí Minh trong “Đăng sơn” cũng viết:“Nghĩa
binh tráng khí thôn ngưu đẩu – Thể diện sài long xâm lược quân“
Có thể nói qdũng đã sử dụng một môtíp mang đậm màu sắc phương
Đông để câu thơ mang âm vang của lsử, hình tượng người lính cách
mạng gắn liền với sức mạnh truyền thống của dtộc. Đọc câu thơ: “Quân
15 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

xanh màu lá dữ oai hùm” ta như nghe thấy âm hưởng của một hào khí
ngút trời Đông á.
Người lính Tây Tiến mạnh mẽ, rắn rỏi trong chiến đấu, nhưng cũng hết
sức lãng mạn, say mê trong những giây phút thơ mộng. ở đây, có sự kết
hợp nhuần nhuyễn giữa tư chất của một anh hùng và phong cách của
một trí thức lãng mạn. Hình tượng người lính Tây Tiến bỗng trở nên rất
đẹp khi qdũng bổ sung vào bức tượng đài này chất hào hoa, lãng mạn
trong tâm hồn họ:
“Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”
Bao nhiêu yêu thương, nhớ mong, mộng ước của họ được gửi gắm, dồn
tụ ở hình ảnh “mắt trừng”. Hình ảnh ấy không chỉ gợi một nỗi niềm đau
đáu khôn nguôi mà còn chất chứa bao khắc khoải, mong chờ. Bên giới
& Hà Nội hoa lệ có một khoảng cách rất xa xôi, người lính Tây Tiến
muốn thông qua những mộng đẹp, những khát vọng diệt thù để làm cầu
nối thu gắn không gian, kéo hẹp khoảng cách. “Dáng kiều thơm” và một
Hà Nội phồn hoa xa xôi chính là nguyên do của nỗi niềm mong nhớ ấy.
Đó không phải là một bóng dáng nào cụ thể nào, cũng không chỉ bó hẹp
trong một tình yêu đôi lứa, niềm nhớ thương dâng trào của người lính
cao hơn là một vẻ đẹp tấm lòng luôn hướng về Tquốc, hướng về Thủ đô.
Người lính dẫu ở nơi biên cương hay viễn xứ xa xôi mà lòng lúc nào
cũng hướng về Hà Nội. Người lính Tây Tiến dẫu “mắt trừng gửi mộng
qua biên giới” mà niềm thương nỗi nhớ vẫn hướng về một “dáng kiều
thơm”. Đã một thời, với cái nhìn ấu trĩ, người ta phê phán thói tiểu tư
sản, thực ra nhờ vẻ đẹp ấy của tâm hồn mà người lính có sức mạnh vượt
qua mọi gian khổ, người lính trở thành một biểu tượng cho vẻ đẹp của
con người Việt Nam. Quang Dũng đã tạo nên một tương phản hết sức
đặc sắc – những con người chiến đấu kiên cường với ý chí sắt thép cũng
chính là con người có một đời sống tâm hồn phong phú. Người lính Tây
Tiến không chỉ biết cầm súng cầm gươm theo tiếng gọi của non sông mà
còn rất hào hoa, giữa bao nhiêu gian khổ, thiếu thốn trái tim họ vẫn rung
động trong một nỗi nhớ về một dáng kiều thơm, nhớ về vẻ đẹp của Hà
Nội – Thăng Long xưa. Ta bỗng nhớ đến câu thơ của Huỳnh Văn Nghệ:
“Từ thuở mang gươm đi mở nước – Nghìn năm thương nhớ đất Thăng
Long”
16 
 

Tron Bo SGK: https://bookgiaokhoa.com

Download Ebook Tai: https://downloadsachmienphi.com

Phạm Minh Nhật –Trung tâm luyện thi Tiến Đạt
 

Nếu như ở 4 câu thơ trên, người lính Tây Tiến hiện ra trong hình ảnh
một đoàn binh với những bước chân Tây tiến vang dội khí thế hào hùng
và một thế giới tâm hồn hết sức lãng mạn thì ở đây bức tượng đài người
lính Tây Tiến được khắc tạc bằng những đường nét nổi bật về sự hy sinh
của họ. Quang Dũng đã mô tả một cách chân thực sự hy sinh của người
lính bằng cảm hứng lãng mạn, hình tượng vì thế chẳng những không rơi
vào bi lụy mà còn có sức bay bổng.
“Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành”
Ngay chính trong cái chết, người lính Tây Tiến vẫn thể hiện, khẳng định
được khí phách anh hùng, tư thế ngạo nghễ của mình. Người ta có thể
rùng mình ghê sợ trước cái lạnh lẽo, hoang vu của những “mồ viễn xứ”
nhưng không khỏi tự hào, kiêu hãnh trước sự hi sinh bất khuất anh hùng
của đoàn binh. Những từ Hán Việt “biên cương, chiến trường, viễn xứ,
độc hành” được sử dụng trang trọng giống như những nén tâm hương
trước họ. Ngày xưa, nhà vua vẫn thường ban tặng áo bào cho các tráng
sĩ thắng trận trở về, nhưng ở thời của người lính Tây Tiến thì làm gì có
chiếc áo bào nào. Vậy mà Quang Dũng vẫn gọi những manh áo lính với
một cách kiêu hãnh là “áo bào”. Những người trong cuộc kể lại rằng
ngày ấy lúc đầu có quan tài và bài niệm nhưng sau đó lính Tây Tiến hi
sinh nhiều, người bản xứ đã cho những manh chiếu quấn thân, nhưng rồi
chiếu cũng hết, họ đã mặc nguyên những chiếc áo lính để trở về với đất
mẹ. Quang Dũng muốn tránh đi sự thật đau lòng nên đã gọi đó là chiếc
áo bào. Đó là một cách nói sang trọng, an ủi người ra đi và cũng đỡ tủi
lòng người đưa tiễn. Cụm từ “anh về đất” nói về cái chết nhưng lại bất
tử hoá người lính, nói về cái bi thương nhưng lại bằng hình ảnh tráng lệ.
Với hai lần xuất hiện trong bài thơ, sông Mã đã luôn gắn liền và dõi theo
con đường hành quân, đẩu tranh gian khổ của đoàn binh. Sự ra đi của
người lính Tây Tiến là một hiện thực tất yếu của chiến tranh và thiên
nhiên hòa cùng nỗi đau với con người. Sông Mã gào thét, vang vọng lên
“khúc độc hành” giống như một khúc tráng ca tiễn đưa người anh hùng
về với đất mẹ. Sự hi sinh ấy được đặt giữa đất trời, thiên nhiên, có đất
17 
 

...