https://thuviensach.vn




https://thuviensach.vn



 



Thông Tin Sách


Tên sách: Trí Tuệ Giả Tạo: Internet Đã Làm Gì Chúng Ta?
Nguyên tác: The Shallows: What The Internet Is Doing To Our
Brains?
Tác giả: Nicholas Carr
Người dịch: Hà Quang Hùng, Linh Giang
Nhà xuất bản:
NXB Trẻ
Nhà phát hành:
NXB Trẻ
Khối lượng:
300g
Kích thước:
14.5 x 20.5 cm
Ngày phát hành:
06/2013
Số trang:
288
Giá bìa: 85,000đ
Thể loại: Khoa học


Thông tin ebook


Type+Làm ebook: thanhbt
Ngày hoàn thành: 28/05/2015
Dự án ebook #110 thuộc Tủ sách BOOKBT


Ebook này được thực hiện nhằm chia sẻ cho những bạn không có điều
kiện mua sách!
Còn nếu bạn có khả năng hãy mua sách ủng hộ nha!




https://thuviensach.vn



Giới thiệu


Được xem như mồi lửa cho cuộc tranh luận dường như sẽ chẳng bao giờ
chấm dứt về sức mạnh lẫn mối họa của công nghệ, Trí tuệ giả tạo chính là
tác phẩm best-seller của Nicholas Carr mở mang cho chúng ta về nhiều khía
cạnh khác nhau của Internet.


Bao hàm trong nó cả lịch sử trí tuệ, khoa học phổ thông và phê phán văn
hóa, Trí tuệ giả tạo tỏa sáng rực rỡ với những câu chuyện minh họa đậm
nét khiến độc giả không thể nào quên, bên cạnh những câu hỏi sâu sắc mà
nó đặt ra về nền tảng tinh thần của chúng ta ngày nay.


Tác giả


Nicholas Carr là tác giả của những cuốn sách nổi tiếng về công nghệ
gồmThe Shallows
(Trí tuệ giả tạo), The Big Switch
(Chuyển đổi lớn), và
Does IT Matter? (IT đã hết thời?). Là cựu tổng biên tập của tạp chíHarvard
Business Review, từng được đề cử giải thưởng cao quý Pulitzer, từ trước
đến nay ông vẫn luôn thành công trong vai trò diễn giả và tác giả nhiều bài
viết về công nghệ, kinh tế và văn hóa trên những tờ báo và tạp chí nổi tiếng
như New York Times, Wall Street Journal, The Atlantic, Wired...


Cảm nhận về quyển sách Trí tuệ giả tạo


“Cho điểm: A”- Newsweek


“Hấp dẫn [nhưng] gây sốc”- Wall Street Journal


“Một tác giả và nhà tư tưởng thật sắc sảo... Tôi không chỉ tặng cuốn sách
cho rất nhiều bạn bè, mà còn thay đổi cuộc đời mình để phù hợp với nó.”Jonathan Safran Foer; The Millions

https://thuviensach.vn



Mục lục


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Mở đầu: Con chó giữ nhà và tên trộm
Chương 1: HAL VÀ TÔI
Chương 2: ĐƯỜNG SINH TỒN
Tản mạn: BỘ NÃO NGHĨ GÌ KHI NÓ NGHĨ VỀ CHÍNH NÓ
Chương 3: CÔNG CỤ TƯ DUY
Chương 4: SÂU TRONG TRANG GIẤY
Tản mạn về Lee de Forest và phát minh Audion tuyệt vời của ông
Chương 5: PHƯƠNG TIỆN CÓ BẢN CHẤT TỔNG QUÁT NHẤT
Chương 6: HÌNH ẢNH THẬT SỰ CỦA MỘT CUỐN SÁCH
Chương 7: BỘ NÃO CỦA NGƯỜI TUNG HỨNG
Tản mạn về xu thế IQ
Chương 8: GIÁO HỘI GOOGLE
Chương 9: TÌM KIẾM, TRÍ NHỚ
Tản mạn về quá trình viết cuốn sách này
Chương 10: MỘT THỨ NHƯ TÔI
Lời kết: YẾU TỐ CON NGƯỜI

  

https://thuviensach.vn

Mở đầu: Con chó giữ nhà và tên trộm
 



Năm 1964, ngay khi ban nhạc Beatles bắt đầu cuộc xâm chiếm sóng phát
thanh và truyền hình mỹ, Marshall McLuhan xuất bản cuốn Understanding
Media: The Extensions of Man (Tìm hiểu phương tiện truyền thông: Sự nối
dài của con người), sự kiện đưa ông từ một học giả ít tiếng tăm thành một
ngôi sao. Mang tính sấm truyền, ẩn ngôn và có khả năng làm thay đổi nhận
thức, cuốn sách là một sản phẩm hoàn hảo của những năm 1960, thập kỷ đã
xa của những chuyến du hành khó khăn, những bức ảnh chụp mặt trăng,
những hành trình trên và ngoài trái đất. Understanding Media là một lời tiên
tri đích thực, và cái nó tiên tri chính là sự biến mất của lối tư duy tuần tự.
McLuhan phát biểu “phương tiện truyền thông điện tử” của thế kỷ XX điện thoại, radio, phim ảnh, truyền hình - đang phá vỡ thế độc quyền ảnh
hưởng của văn bản lên suy nghĩ và cảm giác của chúng ta. Những cái tôi
đơn lập, bị phân mảnh của bản thân chúng ta, vốn bị khóa nhốt bởi kiểu đọc
riêng tư những trang in trong nhiều thế kỷ, nay đang tụ hội thành một dạng
ngôi làng toàn cầu. Chúng ta đang tiến tới “sự mô phỏng nhận thức bằng
công nghệ, khi quá trình sáng tạo của hiểu biết được mở rộng theo cộng
[1]
đồng và đoàn thể tới toàn xã hội loài người”


Dù vậy, ngay cả ở thời kỳ hoàng kim của nó, Understanding Media
vẫn chỉ
là một cuốn sách được nói đến nhiều hơn là được đọc. Ngày nay, cuốn sách
đã trở thành một di sản văn hóa, được dùng cho các khóa học về truyền
thông trong các trường đại học.McLuhan - một học giả và cũng là một
người của công chúng - là bậc thầy của những phát ngôn mang tính bước
ngoặt. Một trong số đó, câu nói xuất hiện trong cuốn sách, đã trở nên phổ
biến: “phương tiện [truyền thông] là thông điệp”. Điều chúng ta quên mất
trong câu cách ngôn khó hiểu này là McLuhan không chỉ công nhận, và tán
dương sức mạnh biến đổi của các công nghệ truyền thông mới.Thực tế ông

https://thuviensach.vn

còn đưa ra lời cảnh báo về một hiểm họa đến từ sức mạnh đó - và cả nguy
cơ lãng quên hiểm họa đó. Ông viết: “Công nghệ điện tử đang ở trước thềm,
và chúng ta đều đứng yên, mù câm điếc về cuộc đối đầu của nó với công
nghệ in gutenberg mà dựa vào đó và qua đó lối sống mỹ được hình
[2]
thành”


McLuhan hiểu rằng khi bất cứ phương tiện truyền thông mới nào xuất hiện,
mọi người tự nhiên bị hút theo luồng thông tin - “nội dung” - nó truyền tải.
Họ quan tâm đến tin tức trên báo, nhạc trên radio, các chương trình trên tivi,
lời nói của một người phía kia đầu dây điện thoại. Điều đáng ngạc nhiên là
công nghệ của phương tiện truyền thông đó mất hút đằng sau mọi thứ chảy
qua nó - tin tức, giải trí, chỉ dẫn, đối thoại.Khi mọi người bắt đầu tranh luận
(như họ vẫn làm) liệu tác động của phương tiện truyền thông là tốt hay xấu,
thực ra họ đang đánh vật với nội dung của nó. Người ủng hộ thì tung hô;
người hoài nghi thì dèm pha. Các luận điểm khá giống nhau đối với mỗi
phương tiện truyền thông mới, truy nguyên ít nhất tới những cuốn sách ra lò
từ xưởng in của Gutenberg. Với những lý do tốt đẹp, phe ủng hộ ca ngợi
dòng chảy thông tin mới mà công nghệ khơi mở, xem đó là tín hiệu của “sự
dân chủ hóa” văn hóa. Cũng với những lý do tốt đẹp, phe phản đối lên án sự
thô kệch của thông tin, xem đó.


Internet là phương tiện truyền thông mới nhất khuấy động cuộc tranh luận
này. Xung đột giữa phe ủng hộ và phe hoài nghi Internet, diễn ra trong hai
thập kỷ gần đây qua hàng tá cuốn sách và bài báo, hàng ngàn bài blog,
video clip và podcast, nay đang phân cực hơn bao giờ hết khi phe ủng hộ
báo trước một kỷ nguyên vàng của sự truy cập và chia sẻ, trong khi phe
hoài nghi than vãn về một kỷ nguyên u ám của sự tầm thường và hội chứng
tự yêu mình. Cuộc tranh luận là quan trọng - có tập trung vào nội dung nhưng vì chỉ xoay quanh tư tưởng và sở thích cá nhân nên đã đi vào ngõ
cụt. Các quan điểm trở nên cực đoan và đi theo hướng công kích cá nhân.
“Bọn Luddite bảo thủ!” những người ủng hộ cười nhạo.“Lũ philistine ngu

https://thuviensach.vn

độn!” những người hoài nghi chế giễu.“Toàn cảnh báo tầm phào!”“Thứ lạc
quan tếu!”


Cả hai phe đều quên mất điều McLuhan đã thấy được: Về lâu dài, nội dung
của phương tiện truyền thông sẽ bớt quan trọng so với bản thân phương tiện
đó trong việc tác động tới cách nghĩ và hành xử của chúng ta. Như một
cánh cửa hướng tới thế giới và hướng vào chính chúng ta, một phương tiện
truyền thông đại chúng sẽ tác động đến cái chúng ta thấy và cách chúng ta
nhìn nó, và cuối cùng khi chúng ta sử dụng đủ lâu, nó sẽ thay đổi bản thân
chúng ta ở phương diện cá nhân nói riêng hay cả xã hội nói chung.
McLuhan viết: “Tác động của công nghệ không xảy ra ở cấp độ quan điểm
hay khái niệm”. Thay vào đó, công nghệ làm biến đổi “mô hình nhận thức
[3]
một cách liên tục và không gặp sự kháng cự nào” .McLuhan hơi quá lời
khi trình bày luận điểm của mình, nhưng giá trị của nó vẫn còn đó.Phương
tiện truyền thông thực hiện màn ảo thuật, hay trò ranh mãnh của nó trên
chính hệ thần kinh.


Sự tập trung vào nội dung mà phương tiện truyền thông chuyển tải làm
chúng ta bỏ qua những tác động sâu sắc này. Chúng ta liên tục bị lóa mắt
hay bị quấy rầy bởi các chương trình mà không chú ý đến cái gì đang diễn
ra trong đầu chúng ta. Cuối cùng, chúng ta giả vờ rằng bản thân công nghệ
chẳng có gì quan trọng. Chúng ta tự nhủ rằng mình dùng nó thế nào mới
quan trọng, tự trấn an rằng mình đang làm chủ, công nghệ chỉ là công cụ vô
tri chờ chúng ta sử dụng và chúng sẽ lại vô tri khi bị chúng ta gạt sang một
bên.


McLuhan đã trích lại lời phát biểu vị kỷ của David Sarnoff, một nhân vật có
thế lực trong giới truyền thông, người tiên phong xây dựng mảng radio ở
RCA và truyền hình ở NBC. Trong bài phát biểu tại Đại học Notre Dame
năm 1955, Sarnoff gạt bỏ những chỉ trích đối với phương tiện truyền thông
đại chúng mà nhờ nó ông đã gây dựng cả đế chế và sự nghiệp của mình.
Ông chĩa những công kích công nghệ sang khán thính giả: “Chúng ta có xu

https://thuviensach.vn

hướng mang thiết bị công nghệ ra chịu trận cho những tội lỗi của người sử
dụng. Sản phẩm của khoa học hiện đại tự thân chúng không tốt không xấu;
chính cách sử dụng quyết định giá trị của chúng”.McLuhan phê bình quan
[4]
điểm đó, chế giễu Sarnoff phát biểu với “giọng của kẻ mộng du” . Mọi
phương tiện truyền thông mới, theo McLuhan, đều thay đổi chúng ta. Ông
viết: “phản ứng thông thường của chúng ta đối với tất cả phương tiện truyền
thông, cụ thể là cách nghĩ chúng ta sử dụng chúng như thế nào mới quan
trọng, là lập trường rỗng tuếch của một kẻ không hiểu gì về công nghệ”.
Nội dung của phương tiện truyền thông chỉ là “miếng thịt ngon được tên
[5]
trộm ném ra để đánh lừa con chó giữ nhà” .


Tuy nhiên, ngay cả McLuhan cũng không thể đoán được bữa tiệc mà
Internet bày ra cho chúng ta: từng món từng món một, món sau lại ngon
hơn món trước, mọi thứ nhanh đến nỗi chúng ta chẳng kịp lấy hơi. Khi máy
tính nối mạng được thu gọn tới kích thước của những chiếc điện thoại
iphone và BlackBerry, bữa tiệc thết đãi trở nên sẵn sàng mọi lúc mọi nơi.
Từ nhà tới cơ quan, trong ôtô, trong lớp học, trong ví, trong túi của chúng
ta. Thậm chí những người cẩn trọng với tác động lan rộng của Internet cũng
hiếm khi để sự lo lắng đó cản trở thú vui sử dụng công nghệ của mình. Nhà
phê bình điện ảnh David Thomson từng nhận định “sự nghi ngờ biểu hiện
[6]
yếu ớt trước tính chắc chắn của phương tiện truyền thông” .Thomson
đang bàn về rạp chiếu phim và cách nó truyền tải cảm giác và tri giác không
chỉ tới màn ảnh mà còn tới chúng ta, những khán giả háo hức và dễ
bảo.Nhận định của ông còn đúng hơn với Internet. Màn hình máy tính đã
san phẳng những nghi ngờ của chúng ta bằng sự hào phóng và tiện lợi của
nó. Máy tính giống người phục vụ của chúng ta đến mức thật khiếm nhã khi
nghĩ rằng nó cũng là ông chủ của chúng ta.

https://thuviensach.vn

Chương 1: HAL VÀ TÔI
 



Dave, dừng lại.Làm ơn dừng lại đi? Dave, dừng lại. Anh có dừng lại
không?”. Siêu máy tính HAL đang cầu xin phi hành gia kiên định Dave
Bowman trong một cảnh quay nổi tiếng và cảm động lạ kỳ ở phần cuối bộ
phim 2001: A Space Odyssey
(2001: Chuyến du hành không gian) của
Stanley Kubrick. Khi đang cận kề cái chết trong không gian sâu thẳm do cỗ
máy trục trặc, Bowman bình tĩnh và lạnh lùng ngắt mạch bộ nhớ của bộ não
nhân tạo. “Dave, trí nhớ của tôi đang biến mất,” HAL khẩn khoản nói. “Tôi
cảm thấy điều đó.Tôi cảm thấy điều đó”.


Tôi cũng cảm thấy điều đó. Trong vài năm trở lại đây, tôi có một cảm giác
khó chịu là ai đó, hay cái gì đó, đang táy máy bộ não của tôi, sắp xếp lại hệ
thần kinh, lập trình lại trí nhớ. Trí nhớ của tôi không biến mất - cho đến lúc
này - nhưng nó đang biến đổi. Tôi không còn nghĩ theo cách tôi từng nghĩ.
Tôi cảm nhận điều đó rõ rệt nhất trong khi đọc. Trước kia, tôi dễ dàng đắm
mình vào một cuốn sách hoặc một bài viết dài lê thê. Tâm trí tôi cuốn theo
diễn biến của một câu chuyện hay bước ngoặt của một luận điểm, và tôi
từng mải mê nhiều giờ bên những áng văn xuôi dài. Nay điều đó hiếm khi
xảy ra. Bây giờ sự tập trung của tôi bắt đầu lỏng lẻo chỉ sau một hay hai
trang giấy viết. Việc đọc sâu từng xuất hiện tự nhiên giờ trở nên vất vả.


Tôi nghĩ mình biết điều gì đang xảy ra.Trong hơn một thập kỷ, tôi đã dành
rất nhiều thời gian trên mạng, tìm kiếm, xem tin và đôi khi cũng đóng góp
vào cơ sở dữ liệu khổng lồ của Internet.Web là của trời cho đối với một
người viết sách như tôi. Những nghiên cứu từng cần nhiều ngày vùi đầu
trong hàng chồng sách hay trong các phòng lưu trữ tạp chí của thư viện giờ
có thể thực hiện trong vài phút. Chỉ cần vài lệnh tìm kiếm trên Google, một
vài cú nhấn chuột vào các đường liên kết, tôi đã có những thông tin xác
đáng hoặc đoạn trích dẫn giá trị tôi đang tìm kiếm. Tôi không thể tính hết số

https://thuviensach.vn

thời giờ hay số lít xăng mà mạng Internet đã tiết kiệm cho mình. Tôi dùng
hầu hết dịch vụ ngân hàng qua mạng và mua sắm trực tuyến rất nhiều. Tôi
dùng trình duyệt Web để trả hóa đơn, sắp xếp lịch hẹn, đặt vé máy bay và
phòng khách sạn, đổi bằng lái xe, gửi thiếp mời và thiếp chúc mừng. Kể cả
khi không làm việc, tôi cũng không ngừng lùng sục các ngóc ngách trên
mạng - đọc và viết email, xem qua các tiêu đề và các bài blog, theo dõi tin
cập nhật trên Facebook, xem phim, tải nhạc, hoặc chỉ đơn giản là bấm hết
đường liên kết này đến đường liên kết khác.


Mạng Internet đã trở thành phương tiện tất cả trong một của tôi, là ống dẫn
hầu hết thông tin chảy qua tai và mắt vào trí óc tôi. Sự truy cập tức thì và dễ
dàng tới các nguồn thông tin vô cùng phong phú đem lại nhiều lợi ích; điều
đó đã được công nhận rộng rãi và ca ngợi thích đáng. Heather Pringle - một
người viết bài cho tạp chí Archaeology - đã nói “Google là món lợi diệu kỳ
với loài người khi nó thu thập, đúc kết các thông tin và ý tưởng vốn từng rải
[7]
rác khắp thế giới và từng gần như không đem lại lợi ích cho ai” . Clive
Thompson của báo Wired nhận định: “Trí nhớ tuyệt hảo của silicon có thể
[8]
đem lại món lợi khổng lồ cho tư duy”


Món lợi là thật.Nhưng món lợi cũng có giá của nó.Như McLuhan đã đề
[9]
xuất, phương tiện truyền thông không chỉ là các kênh thông tin. Chúng
cung cấp nguồn thông tin cho suy nghĩ, nhưng chúng cũng định hình quá
trình suy nghĩ.Và dường như mạng Internet đang bào mòn khả năng tập
trung và suy ngẫm của tôi. Dù tôi có trên mạng hay không, trí óc tôi vẫn
muốn nhận thông tin theo cách phân phối thông tin của mạng Internet: theo
dòng thông tin di chuyển tức thì. Tôi đã từng ngụp lặn trong đại dương của
chữ nghĩa.giờ tôi đang phóng vèo vèo trên mặt nước như đang ngồi trên
chiếc mô tô nước Jet Ski.


Có thể tôi chỉ là một kẻ lệch lạc, một kẻ ngoài lề.Nhưng có vẻ không phải
như vậy. Khi tôi đề cập vấn đề đọc của mình với bạn bè, nhiều người nói họ
cũng đang chịu nỗi khổ tương tự. Càng sử dụng Web nhiều, họ càng phải
https://thuviensach.vn

đấu tranh tư tưởng để tập trung vào những bài viết dài.Một vài người lo
rằng họ đang mắc chứng đãng trí kinh niên. Một số người viết blog mà tôi
theo dõi cũng đề cập hiện tượng này. Scott Karp, người từng làm việc cho
một tạp chí và giờ viết blog về truyền thông trực tuyến, thừa nhận đã không
còn đọc sách. Karp viết: “Tôi có bằng văn khoa ở đại học, và từng đọc sách
ngấu nghiến”. “Điều gì xảy ra vậy?”. Karp tự phỏng đoán câu trả lời: “Sẽ
thế nào nếu tôi toàn đọc trên Web phần lớn không phải vì cách tôi đọc đã
thay đổi, tức là tôi chỉ kiếm tìm sự tiện lợi, mà bởi vì cách TÔI NGHĨ đã
[10]
thay đổi?”
.


Bruce Friedman, người viết blog về việc sử dụng máy tính trong y học và là
nhà nghiên cứu bệnh học tại Đại học y Michigan, cũng mô tả Internet đang
thay đổi thói quen tư duy của mình như thế nào. Friedman nói: “giờ tôi gần
như mất hoàn toàn khả năng đọc và tiếp nhận một bài viết tương đối dài
[11]
trên Web hoặc trên giấy in”
.


Friedman nói thêm về ý đó qua điện thoại với tôi.Ông cho biết tư duy của
ông đang mang tính ngắt quãng, phản ánh cách ông đọc lướt qua các đoạn
văn bản ngắn từ nhiều nguồn trên mạng.“Tôi không thể đọc cuốn Chiến
tranh và Hòa Bình nữa”, Friedman thừa nhận.“Tôi đã mất khả năng làm
việc đó.Thậm chí một bài blog hơn ba hoặc bốn đoạn văn cũng là quá nhiều
để tiếp nhận.Tôi chỉ đọc lướt qua”.


Philip Davis đang học bằng tiến sĩ về truyền thông ở Cornel và viết bài cho
blog của hiệp hội xuất bản có tên Society for Scholarly Publishing, hồi
tưởng những năm 1990 khi ông chỉ cho một người bạn cách dùng trình
duyệt Web. Ông kể rằng ông đã “ngạc nhiên” và “thậm chí tức giận” khi cô
bạn dừng lại để đọc bài viết trên các trang web cô tình cờ vào. “Bạn không
nên đọc các trang web, chỉ cần nhấn chuột vào các từ liên kết!”, ông mắng
cô bạn. Giờ đây, Davis viết: “Tôi đọc nhiều - hoặc chí ít tôi nên đọc nhiều chỉ có điều tôi không thực sự đọc. Tôi đọc lướt.Tôi kéo thanh cuộn. Tôi rất

https://thuviensach.vn

ít kiên nhẫn với những luận điểm dài dòng, tỉ mỉ, dù tôi vẫn buộc tội người
[12]
khác tô vẽ thế giới này quá đơn giản”
.


Karp, Friedman, và Davis - đều là những trí thức ham thích viết lách dường như khá tin tưởng về sự xuống dốc khả năng đọc và tập trung của
mình. Khi đã tính toán mọi thứ, họ nói lợi ích từ Internet - khả năng truy
cập nhanh chóng hàng loạt thông tin, khả năng tìm kiếm và lọc thông tin,
khả năng chia sẻ ý kiến với một lượng độc giả nhỏ nhưng chất lượng - bù
đắp cho khả năng ngồi yên giở từng trang giấy của một cuốn sách hay tạp
chí. Friedman kể với tôi trong một bức thư điện tử rằng mình “chưa bao giờ
sáng tạo hơn” gần đây, và quy điều đó cho “blog của tôi và khả năng
duyệt/xem lướt 'hàng tấn' thông tin trên Web”. Karp tin rằng việc đọc nhiều
đoạn ngắn có liên kết trên Web là cách hiệu quả hơn để mở rộng hiểu biết
so với việc đọc “những cuốn sách 250 trang”, mặc dù “chúng ta vẫn chưa
thể nhận thức hết tính ưu việt của quá trình tư duy nối mạng này bởi chúng
ta đang đánh giá nó bằng quá trình tư duy tuần tự cũ của . Davis thì nhận
[13]
định: “mạng Internet đã biến tôi thành một mình”
. Davis thì nhận định:
“mạng Internet đã biến tôi thành một người đọc ít kiên nhẫn hơn, nhưng tôi
nghĩ nó khiến tôi thông minh hơn theo nhiều cách. Nhiều liên kết hơn tới
các tài liệu, hiện vật và những người khác đồng nghĩa với có nhiều tác động
[14]
bên ngoài hơn đối với tư duy của tôi và sau đó là bài viết của tôi”
.Cả ba
người đều biết họ đã hy sinh một thứ gì đó quan trọng, nhưng họ sẽ không
trở lại cách thức trước đây.


Với một số người, ý tưởng đọc một cuốn sách đã trở nên lạc hậu, có thể còn
hơi ngớ ngẩn giống như việc tự may áo sơ-mi hoặc tự mổ gia súc lấy thịt.
“Tôi không đọc sách”, Joe O'Shea, cựu chủ tịch hội sinh viên Đại học bang
Florida và là người nhận học bổng Rhodes năm 2008, cho biết. “Tôi mở
Google, và tôi có thể tiếp nhận thông tin xác đáng một cách nhanh chóng”.
Theo chuyên ngành triết học, O'Shea không thấy có lý do gì để vùi đầu vào
từng chương sách trong khi chỉ cần một hay hai phút để chọn lọc các đoạn
văn thích đáng bằng công cụ google Book Search. O'Shea cho biết “Việc
https://thuviensach.vn

ngồi xuống và đọc hết một cuốn sách từ đầu chí cuối chẳng có nghĩa lý
gì”.“Đó không phải cách sử dụng thời gian của tôi, bởi tôi có thể thu thập
tất cả thông tin cần thiết nhanh hơn qua Web”.O'Shea lập luận rằng ngay
[15]
khi bạn học được cách “săn thông tin” trên mạng, sách trở nên dư thừa
.


Trường hợp của O'Shea có vẻ phổ biến chứ không phải một ngoại lệ.Năm
2008, nhóm nghiên cứu và tư vấn có tên nGenera đưa ra một nghiên cứu về
tác động của việc sử dụng Internet đối với thanh thiếu niên. Công ty này đã
phỏng vấn khoảng 6.000 thành viên trong nhóm trẻ có tên “Thế hệ mạng” những đứa trẻ lớn lên với Web. Trưởng nhóm nghiên cứu viết lại: “Sự chìm
đắm trong thế giới số thậm chí tác động lên cách chúng tiếp nhận thông tin.
Chúng không nhất thiết phải đọc một trang giấy từ trái sang phải và từ trên
xuống dưới. Thay vào đó, chúng có thể bỏ quãng, đọc lướt qua để tìm thông
[16]
tin chúng quan tâm”
. Trong một buổi họp gần đây của phi Beta Kappa
(một hiệp hội sinh viên của mỹ), giáo sư Katherine hayles của Đại học
[17]
Duke thú nhận: “Tôi không thể bắt sinh viên đọc cả cuốn sách nữa”
. Bà
Hayles dạy môn tiếng Anh; và bà đang nói tới những sinh viên văn khoa.
Mọi người sử dụng Internet theo đủ các cách. Một số háo hức, dù là
những người miễn cưỡng dùng những công nghệ mới nhất. Họ có hàng tá
tài khoản của các dịch vụ trực tuyến và đăng ký nhận hàng loạt feed. Họ
[18]
viết blog
và tag, họ nhắn tin và twitter
. Một số khác không để ý lắm
đến việc đang sống trên công nghệ tiên tiến, dù họ lên mạng hầu như mọi
lúc với máy tính để bàn, máy tính xách tay hay điện thoại di động. Mạng
Internet đã trở nên thiết yếu với công việc, học tập, hay sinh hoạt xã hội của
họ, và thường là với cả ba. Vẫn có những người vào mạng vài lần mỗi ngày
- để xem thư điện tử, theo dõi tin tức, tìm kiếm một đề tài họ quan tâm,
hoặc mua sắm trực tuyến. Dĩ nhiên có nhiều người không hề dùng Internet,
bởi họ không có khả năng chi trả hoặc bởi họ không muốn dùng. Dù vậy, rõ
ràng là đối với toàn thể xã hội, Internet đã trở thành phương tiện truyền
thông và thông tin hàng đầu, chỉ hơn 20 năm kể từ khi lập trình viên Tim
Berners-Lee viết đoạn mã cho World Wide Web. Phạm vi sử dụng của nó

https://thuviensach.vn

lớn chưa từng có, kể cả so với các chuẩn mực của phương tiện truyền thông
đại chúng của thế kỷ XX. phạm vi ảnh hưởng cũng rất rộng lớn. Dù đó là sự
lựa chọn hay bởi sự cần thiết, chúng ta đều đã tán dương khả năng thu thập
và phân tán thông tin siêu tốc của Internet.


Như McLuhan đã nói, chúng ta dường như đã tới điểm tiếp nối trong lịch sử
tri thức và văn hóa nhân loại, thời điểm chuyển tiếp giữa hai cách thức tư
duy khác nhau. Cái chúng ta đang đánh đổi để lấy sự phong phú của
Internet - chỉ có kẻ xấu tính mới phủ nhận sự phong phú đó - chính là điều
mà Karp xem như “quá trình tư duy tuần tự cũ của chúng ta”.Dù có sự điềm
tĩnh, tập trung và mạch lạc, tư duy tuần tự đang bị đẩy ra lề bởi một kiểu tư
duy mới. Nó vừa muốn vừa cần phải tiếp nhận và chuyển đi thông tin theo
những đợt ngắn, rời rạc và thường chồng chéo lên nhau - càng nhanh càng
tốt. John Battele, trước là biên tập viên tạp chí và giảng viên báo chí, và giờ
điều hành một tổ chức quảng cáo trực tuyến, mô tả cái rùng mình của ông
khi lướt qua các trang web. “Khi tôi đang tự mình chế tác thứ này thứ khác
hàng giờ đồng hồ, tôi chợt 'cảm thấy' óc mình phát sáng, tôi 'cảm thấy'
[19]
mình thông minh hơn”
. Hầu hết chúng ta đều có những trải nghiệm
tương tự khi ở trên mạng, những cảm giác đó làm chúng ta say mê - đến nỗi
chúng có thể làm sao nhãng quá trình nhận thức sâu của chúng ta.


Trong năm thế kỷ vừa qua, kể từ khi máy in của Gutenberg đưa việc đọc
sách thành một trào lưu phổ biến, tư duy văn chương, tuần tự vẫn nằm ở
trung tâm của nghệ thuật, khoa học và xã hội. Mềm dẻo và tinh tế, nó trở
thành tư duy sáng tạo của thời kỳ phục hưng, tiếp sau là tư duy lý luận của
thời kỳ Khai sáng, tư duy sáng chế của Cách mạng Công nghiệp, và cả tư
duy lật đổ của Chủ nghĩa Đổi mới. Nhưng có lẽ tư duy tuần tự sẽ nhanh
chóng trở thành quá khứ.




THEO LỜI KỂ KHIÊM NHƯỜNG của máy tính HAL 9000, HAL được
sinh ra, hay nói cách khác “được cho hoạt động” vào ngày 12 tháng 1 năm

https://thuviensach.vn

1992 trong một xưởng máy tính tưởng tượng ở Urbana, bang Illinois (mỹ).
Còn tôi được sinh ra chính xác 33 năm trước đó, vào tháng 1 năm 1959 ở
một thành phố miền trung tây khác là Cincinnati, bang Ohio. Giống những
người thuộc thế hệ Baby Boom và thế hệ X, cuộc đời tôi diễn ra như một
màn kịch hai cảnh.Cảnh một là Thời trẻ Kỹ thuật điện, và sau một quãng
dàn cảnh nhanh nhưng đầy xáo trộn là cảnh hai - Thời trưởng thành Kỹ
thuật số.


Khi tôi nhìn lại những bức ảnh hồi nhỏ, chúng dường như vừa dễ chịu vừa
xa lạ, giống như những bức ảnh chụp từ một bộ phim cấp G của David
Lynch. Có một chiếc điện thoại màu vàng ố đồ sộ gắn vào bức tường căn
bếp nhà tôi, với vòng số quay và cuộn dây dài. Cha tôi đang xoay xoay cái
ăng ten râu trên nóc tivi, cố gắng vô ích để trận đấu của đội bóng Reds bớt
nhiễu. Có một tờ báo sáng đẫm sương nằm cuộn tròn trên lối đi rải sỏi dẫn
vào nhà chúng tôi. Có một dàn âm thanh hi-fi trong phòng khách, một vài
miếng bìa và giấy bọc đĩa hát (một số từ các album Beatles của anh chị tôi)
nằm rải rác trên tấm thảm nhà. Và trong căn phòng sinh hoạt cũ kỹ dưới
tầng hầm, có rất nhiều sách trên giá - những gáy sách nhiều màu sắc, và mỗi
cái đều có tựa đề và tên tác giả.


Năm 1977, khi phim Star Wars
(Chiến tranh giữa các vì sao) ra mắt và công
ty máy tính Apple thành lập, tôi đến New Hampshire để theo học trường
Đại học Dartmouth. Khi xin học, tôi không hề biết Dartmouth đã từ lâu dẫn
đầu về khoa học máy tính, và giữ vai trò cốt yếu trong việc đưa sức mạnh
xử lý của máy tính tới các sinh viên và giáo viên.Hiệu trưởng của trường,
ông John Kemeny là một nhà khoa học máy tính đáng kính; ông là người
viết cuốn sách có ảnh hưởng lớn Man and the Computer (Con người và
máy tính) vào năm 1972.Thập kỷ trước đó, ông cũng là một trong những
người tạo ra BASIC, ngôn ngữ lập trình đầu tiên sử dụng từ khóa thông
dụng và cú pháp dễ hiểu. Gần chính giữa khuôn viên trường, ngay sau thư
viện Baker theo kiến trúc georgian kiểu mới với tháp chuông cao vút, là trụ
sở một tầng của Trung tâm Điện toán Kiewit - một tòa nhà xám xịt, không
có vẻ gì hiện đại nhưng trong đó là hai cỗ máy chủ lớn (mainframe) General

https://thuviensach.vn

Electric GE-635 của trường. Những cỗ máy tính mainframe chạy hệ thống
mang tính đột phá có tên hệ thống phân chia Thời gian Dartmouth, một
dạng nguyên sơ của mạng máy tính cho phép hàng chục người sử dụng máy
tính đồng thời.Phân chia thời gian chính là biểu hiện đầu tiên của cái ngày
nay chúng ta gọi là điện toán cá nhân.Như Kemeny đã viết trong sách, hệ
thống này tạo ra “một mối quan hệ cộng sinh đích thực giữa người và máy
[20]
tính”.


Chuyên ngành của tôi là tiếng Anh và tôi đã cố làm mọi cách để không phải
học toán và khoa học, nhưng Kiewit chiếm một vị trí chiến lược trong
trường, ngay trên đường từ ký túc xá của tôi tới Câu lạc bộ nam sinh. Vào
những tối cuối tuần, tôi thường dành một hay hai tiếng với thiết bị đầu cuối
tại phòng máy điện báo công cộng trong khi chờ những buổi uống bia.
Thông thường, tôi tiêu tốn thời giờ vào một trong những trò chơi ngớ ngẩn
và thô sơ dành cho nhiều người cùng chơi mà nhóm sinh viên lập trình - tự
xưng là “sysprog” - đã bẻ khóa (hack) được.Tuy vậy, tôi cũng tự học cách
sử dụng chương trình soạn thảo văn bản rầy rà của hệ thống này và thậm chí
còn học một vài lệnh BASIC.


Nhưng đó chỉ là sở thích kỹ thuật số nhất thời. Cứ mỗi giờ ở Kiewit, tôi lại
ngồi hai giờ ở thư viện Baker bên cạnh. Tôi đã từng nhồi nhét để chuẩn bị
cho các kỳ thi trong phòng đọc thênh thang của thư viện, tìm kiếm dữ kiện
trong những cuốn sách nặng nề trên giá sách tham khảo, và làm thêm ở bàn
phát sách - kiểm tra sách vào và ra. Dù vậy, hầu hết thời gian ở thư viện của
tôi là để lang thang dọc theo những hàng sách dài và hẹp. Dù ở giữa mười
ngàn cuốn sách, tôi không có cảm giác lo lắng của triệu chứng ngày nay
chúng ta gọi là “quá tải thông tin”. Có cái gì đó bình an trong sự im lặng
của những cuốn sách, sự sẵn lòng chờ đợi hàng năm, thậm chí hàng chục
năm của chúng để gặp được một người bước tới và rút chúng ra khỏi nơi
chúng được đặt vào. Những cuốn sách thì thầm với tôi bằng một giọng mơ
hồ: Cứ thư thả. Chúng tôi nào có đi đâu.

https://thuviensach.vn



Năm 1986, năm năm sau khi tôi rời Dartmouth, máy vi tính bắt đầu thực sự
bước vào cuộc đời tôi. Trước sự lo lắng của vợ, tôi đã chi gần hết số tiền
tích góp của mình, khoảng 2.000 đôla cho một trong những chiếc máy tính
Macintosh đời đầu của Apple - chiếc Mac Plus đóng gói với một thanh
RAM 1MB, một ổ cứng 20MB, và một màn hình đen trắng nhỏ xíu. Tôi vẫn
còn nhớ cảm giác hưng phấn khi mở hộp chiếc máy màu be nhỏ bé đó. Tôi
đặt nó lên bàn, gắn bàn phím và chuột, và bật công tắc nguồn. Cỗ máy sáng
lên, phát ra một âm thanh chào mừng, và hiện khuôn mặt cười với tôi trong
khi các chương trình bí hiểm đang chạy để làm nó sống dậy. Tôi thực sự bị
mê hoặc.


Bộ máy tính Plus phục vụ cả việc ở cơ quan và gia đình của tôi. Hàng ngày,
tôi khuân nó theo vào văn phòng của công ty tư vấn quản lý nơi tôi làm biên
tập viên. Tôi dùng Microsoft Word để sửa đề án, báo cáo, bài thuyết trình,
và đôi khi tôi bật Excel để chỉnh sửa file của tư vấn viên. Mỗi tối, tôi lại
chở nó về nhà và dùng nó để theo dõi tình hình chi tiêu của gia đình, viết
thư, chơi trò chơi (vẫn ngớ ngẩn, nhưng đỡ thô sơ hơn) và thú vị nhất là tạo
nhanh các cơ sở dữ liệu đơn giản bằng ứng dụng tài tình HyperCard đi kèm
với mỗi máy tính Mac khi đó. Được tạo bởi Bill Atkinson, một trong những
lập trình viên sáng tạo nhất của Apple, HyperCard tích hợp một hệ thống
siêu văn bản (hypertext) đi trước cách thức hoạt động của mạng World
Wide Web. Trên Web bạn nhấn chuột vào các đường liên kết, trong
HyperCard bạn nhấn chuột vào các tấm thẻ - nhưng ý tưởng và sức lôi cuốn
đó là như nhau.


Tôi đã bắt đầu cảm nhận được máy tính không chỉ là một công cụ đơn giản
làm theo cái bạn ra lệnh. Cỗ máy đó còn tác động lên bạn theo những cách
tinh vi nhưng không thể nhầm lẫn được. Càng sử dụng, cách làm việc của
tôi càng bị chiếc máy ảnh hưởng. Ban đầu, tôi không thể nào chỉnh sửa thứ
gì trên màn hình. Tôi phải in ra giấy, đánh dấu bằng bút chì và gõ các thay
đổi trở lại phiên bản trong máy tính.Sau đó, tôi lại in lần nữa và kiểm tra lại
với bút chì. Đôi khi, tôi lặp đi lặp lại chu kỳ đó cả chục lần một ngày. Rồi

https://thuviensach.vn

bỗng từ lúc nào, cách làm việc của tôi thay đổi. Tôi nhận ra tôi không còn
có thể viết hay sửa gì trên giấy nữa. Tôi cảm thấy mất phương hướng khi
không có phím Delete, thanh cuộn, lệnh cắt dán và Undo. Tôi phải làm mọi
việc chỉnh sửa trên màn hình.Dường như tôi đã trở thành một phần của
phần mềm soạn thảo văn bản trong máy.


Khoảng năm 1990, vận hội lớn hơn lại đến khi tôi mua một chiếc
Modem.Vào lúc đó, chiếc máy tính Mac Plus chỉ là một cỗ máy đơn lẻ,
chức năng của nó chỉ gói gọn trong các phần mềm tôi cài vào ổ cứng.Khi
nối với các máy tính khác qua chiếc Modem, nó bỗng sắm một vai trò
mới.Không còn là “con dao đa năng công nghệ cao của Quân đội Thụy Sĩ”
nữa, chiếc máy tính trở thành môi trường truyền thông, thiết bị tìm kiếm, tổ
chức và chia sẻ thông tin.Tôi đã thử tất cả các dịch vụ trực tuyến CompuServe, prodigy, và cả dịch vụ đoản thọ eWorld của Apple - nhưng
dịch vụ cuối cùng giữ chân tôi là America Online (AOL). Gói dịch vụ AOL
ban đầu của tôi chỉ cho phép dùng năm giờ một tuần, và tôi tỉ mỉ chia
những giờ phút...