l(ầfCÂU
VẠNHOi
J0 .

.

Ẩ

ĐỨC ANH (Sưu tầm, tuyển chọn)

^ i

HUYHOANG

MUo«N TM

https://thuviensach.vn

Mời các bạn
tìm đọc:

ĩÕ T cịữ

ịA i

VẠNHOÍ
ilJC
VẠT

“

Ì1J.

fg>7

T
I Ĩ Õ cạ Ũ —
(/1 ik
> M
of^
1 VẠNHÒI

í

ÌỘNG
VẬT

Mí
https://thuviensach.vn

vũ TRỤ
Đức Anh (Sưu tầm, tuyển chọn)
(Tái bản tân thứ 2)

iì Ễ.
https://thuviensach.vn

10 VẠN CÂU HỎI VÌ SAO? Vũ trụ

iKl

HUYHOANG

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia
Việt Nam
10 vạn câu hỏi vì sao? : Vũ trụ / Đức Anh s.t., tuyến
chọn. - Tái bản lần thứ 2. - H. : Dân t r í ; Công ty Văn hoá
Huy Hoàng, 2016. - 200tr. : tranh vẽ, ảnh ; 21cm
ISBN 9786048827977
1. Vật lí 2. Khoa học thường thức 3. Sách thiếu nhi
530 - dc23
DTK0052p-CIP
https://thuviensach.vn

Vũ Trụ

https://thuviensach.vn

sự RA ĐỜI CỦA VŨ TRỤ
Có rất nhiều giả thiết đưa ra để chứng minh về nguồn
gốc của Vũ trụ, trong đó có một giả thuyết được nhiều
người thừa nhận; đó là cách đây 10-20 tỷ năm về trước
đột nhiên xảy ra một vụ nô vô cùng lớn được gọi là "vụ
nổ Big bang". Sau vụ nổ này, Vũ trụ đã có toàn bộ khối
lượng vật chất và năng lượng hiện hữu của nó. Không
gian và thời gian cũng bắt đầu từ đây. Lúc đầu nhiệt độ
của Vũ trụ lớn tới hàng triệu triệu độ, đến nỗi tất cả vật
chất đều nằm dưới dạng các phần tử nhỏ nhất, không có
nguyên tử, không có phân tử và càng không có các hợp
chất... Sau đó nhiệt độ Vũ trụ nguội dần, các nguyên tử
được hình thành do kết hợp giữa hạt nhân và điện tử.
Nhiệt độ tiếp tục giảm, các phân tử được hình thành
do kết hợp các nguyên tử, rồi tiếp sau đó các chất rắn
(tinh thê), khí, được hình thành, tạo nên một đám mây
Vũ trụ.
Từ đám mây Vũ trụ ban đầu này, nhò có lực hấp dẫn,
đã hình thành nên các Thiên hà, các vì sao và hành tinh
của chúng.
Vê mặt không gian, Trái đất nằm trong hệ Mặt trời,
Mặt tròi nằm trong Ngân hà, Ngân hà cùng với hàng tỷ
Thiên hà khác cấu tạo nên Vũ trụ. Như vậy trong Vũ trụ,
Trái đất của chúng ta vô cùng nhỏ bé.
Trái đất chúng ta đang sống chỉ là một hành tinh lón
trong hệ Mặt tròi. Hệ Mặt tròi có tất cả 8 hành tinh: Sao
Thuỷ, sao Kim, Trái đất, sao Hoả, sao Mộc, sao Thổ, sao

https://thuviensach.vn

Thiên Vương, sao Hải Vương (trước kia
hệ Mặt Trời bao gồm 9 hành tinh, tính cả
sao Diêm Vương, nhưng các nhà khoa
học cho rằng kích cỡ nhỏ và vị trí quá
xa của nó so vói 8 hành tinh "truyền
thống" đã khiến sao Diêm Vương rời
khỏi hệ Mặt trời). Ngoài 8 hành tinh kể
trên, trong hệ Mặt trời còn có ít nhất
là 40 vệ tinh (gồm cả Mặt trăng) và rất
nhiều tiểu hành tinh khác. Những thiên
thê đó tạo thành hệ Mặt trời và cách
Trái đất không xa lắm.
Về mặt không
gian, Trái đất
nằm ừong hệ
Mặt ừời, Mặt
ừời nằm trong
Ngân hà, Ngân
hà cùng với
hàng tỷ Thiên
hà khác cấu tạo
nên Vũ trụ.
Như vậy trong
Vũ trụ, Trái đất
của chúng ta vô
cùng nhỏ bé.

Vậy thì, ngoài hệ Mặt trời ra, trong
không gian bao la của vũ trụ còn có
những gì nữa?
Vào những đêm đẹp trời, chỉ bằng
mắt thường chúng ta cũng có thể nhìn
thấy vô vàn vì sao lấp lánh trên bầu
trời, tuyệt đại đa số những vì sao đó
đều giống Mặt tròi ở điểm phát sáng
và phát nhiệt. Trong dải Ngân hà có tới
hơn 100 tỉ ngôi sao như vậy, mỗi sao
có đặc điếm riêng. Có những sao rất
sáng, cường độ ánh sáng của Mặt trời,
những sao đó gọi là sao khổng lồ (cự
tinh). Có sao còn sáng gấp hàng triệu
tới vài triệu lần Mặt trời, gọi là sao siêu
khổng lồ (siêu cự tinh). Những sao có
cường độ ánh sáng thấp gọi là sao lùn.

<Ợ ỳ

Vũ Trụ

https://thuviensach.vn

có những sao lùn chỉ có cường độ ánh sáng bằng một
phần mấy vạn cường độ ánh sáng của Mặt trời. Các siêu
cự tinh xứng đáng là những "người khổng lồ" trong
Thiên hà, thể tích của chúng rất lón, có siêu cự tinh còn
lớn hon cả quỹ đạo của sao Mộc quay quanh Mặt trời.
Những sao nhỏ bé trong th ế giói các vì sao được gọi
chung là sao lùn trắng, có sao lùn trắng chỉ nhỏ bằng
một phần mấy chục Trái đất. Nhưng các sao lùn trắng
này có đặc điểm rất kỳ lạ; Vật chất trên các vì sao đó
vô cùng nặng, một centimet khối đất đá trên các vì sao
đó nặng tới mấy chục kilôgam, mấy tấn, thậm chí tới
mấy nghìn tấn. Tuy vậy nếu so với sao neutron mói
phát hiện năm 1967 thì các sao neutron mới xứng đáng
là những "chàng khổng lồ". Bán kính của sao neutron
chỉ khoảng 10 km, nhưng đất đá trên sao neutron còn
nặng hon nhiều so với đất đá trên sao lùn trắng. Theo
tính toán, một centim et đất đá trên sao neutron nặng
đến mức phải cần tới một vạn chiếc tầu thuỷ trọng tải
vạn tấn mới có thể kéo đi được. Sao neutron còn có đặc
điểm là không ngừng phát ra lượng điện năng khổng lồ
tương đưong vói lượng điện năng toàn nhân loại trên
Trái đất sử dụng trong 1 tỉ 500 triệu năm. Hiện nay các
nhà thiên văn đã phát hiện ra hơn 300 sao loại này. Các
sao trong vũ trụ cũng thích "sinh sống cặp đôi". Ngoài
ra có nhiều nhóm sao gồm 3 sao, 4 sao hoặc nhiều hơn
nữa sống tập trung với nhau thành từng cụm, thậm chí
có hàng nghìn, hàng vạn sao tập trung với nhau thành
từng cụm và được gọi là số sao. Các nhà thiên văn đã

https://thuviensach.vn

tìm ra hơn 1.000 tổ sao như vậy trong
dải Ngân hà và còn nhiều tô sao nữa
chưa phát hiện ra. Theo dự đoán, trong
dải Ngân hà có khoảng hơn một vạn
tổ sao.
Trong Thiên hà có những vì sao luôn
thay đổi độ sáng gọi là sao đổi ánh (biến
tính). Có sao thay đổi độ sáng theo quy
luật nhất định, có sao chẳng theo quy
luật nào hết. Hiện nay các nhà thiên văn
đã phát hiện ra hơn 2 vạn sao đổi ánh.
Trên bầu trời có khi đột nhiên xuất hiện
một sao rất sáng, cường độ ánh sáng
cũng thay đổi rất nhanh và rất mạnh,
Vào những
đêm đẹp trời,
chỉ bằng mắt
thường chúng
ta cũng có th ể
nhìn thấy vô
vàn vì sao lấp
lánh trên bầu
trời, tuyệt đại
đa sô' những
vì sao đó đêu
giống M ặt
trời ở điểm
phát sáng và
phát nhiệt.

chỉ trong vòng 2 - 3

ngày cường độ

ánh sáng của sao đó tăng lên hàng vạn
thậm chí hàng triệu lần. Xưa nay người
ta gọi những sao đó là sao mới (người
Trung Quốc gọi là sao khách). Thực ra
những sao mới đó không có gì mới cả,
cũng không phải là "khách" trong vũ
trụ. Vấn đề là những sao đó vốn rất mờ
nhạt bỗng dưng sáng mà thôi. Ngoài
ra trên bầu trời thỉnh thoảng xuất hiện
một vài vì sao đột nhiên tăng độ sáng
tới mấy chục triệu lần, thậm chí mấy
trăm triệu lần, người ta gọi chúng là
"siêu sao m ới". Các điều ghi chép của
sử sách Trung Quốc cho biết, kê từ

Vũ Trụ

https://thuviensach.vn

trước Công nguyên đến nay, có khoảng 90 siêu sao mói
đã xuất hiện trong dải Ngân hà.
Trong vũ trụ còn có rất nhiều sao trẻ chưa ổn định,
các nhà thiên văn học cũng phát hiện ra nhiều thiên thể
chưa phải là sao.
Ngoài ra, trong vũ trụ còn có các thiên thể hình dáng
giống như những đám mây gọi là tinh vân. Trong dải
Ngân hà có rất ít tinh vân. Cấu trúc của các tinh vân
gồm nhiều khối khí mỏng và bụi vũ trụ tạo thành. Mỗi
tinh vân có hình dạng khác nhau. Các nhà thiên văn
học gọi chúng là tinh vân Thiên hà như: "Tinh vân Lạp
hộ", "Tinh vân Tiên nữ". Trong các tinh vân Thiên hà có
một loại tinh vần đặc biệt trông giống như các vì sao rất
nhỏ chỉ có thế nhìn thấy qua kính viễn vọng. Các tinh
vân này hình cầu hoặc bẹt, phát sáng lờ mờ nhìn xa rất
giống các vì sao mỏng và phát sáng được là nhờ các sao
nhỏ nằm ở giữa tuy mò nhưng có nhiệt độ cao hun nóng
(nhiệt độ các sao nhỏ đó từ 5 - 10 vạn độ).
Trong thực tế, đại đa số các tinh vân trong vũ trụ
không hoàn toàn là "m ây " như các đám tinh vân trong
Ngân hà mà là các vì sao hoàn chỉnh, chỉ vì chúng cách
Trái đất quá xa nên trông chúng giống như những đám
mây sao. Các nhà thiên văn học gọi chúng là "tin h hệ
ngoài Ngân hà" hoặc "tin h vân ngoài Ngân h à". Tinh
vân Tiên nữ vói giai thoại rất hay mà chúng ta nhìn
thấy chính là một tinh hệ ngoài Ngân hà. Các tinh hệ
cũng thích sinh sống "tập thể". Trong vũ trụ thưòng
có vài tinh hệ cho tói mười mấy tinh hệ tập trung trong

https://thuviensach.vn

một khu vực rộng lớn. Các nhà thiên
văn học gọi chúng là "son g tinh hệ"
hoặc "đ a tinh h ệ". Có khu vực trong
vũ trụ tập trung tói mấy chục tinh hệ
thậm chí mấy nghìn tinh hệ gọi là "tập
đoàn tinh h ệ". Những năm 60 của thế
kỷ này, các nhà khoa học thiên văn còn
tìm thấy những điểm sáng giống nhau
nhu các vì sao, nhưng cưòng độ ánh
sáng và tính chất của các điểm sáng
đó rất giống với tinh hệ. Các nhà thiên
văn gọi chúng là "tin h thể". Cho tói
Ngoài ra, trong
vũ ừụ còn có
các thiên thể
hình dáng
giống như
những đám
mây gọi là tinh
vân. Trong dải
Ngân hà có rất
ít tinh vần. Cấu
trúc của các
tinh vãn gdm
nhiêu ìớiôt ỉàií
mỏng và bụi vũ
trụ tạo thành.

nay, ngưòi ta đã phát hiện ra hon 1.500
tinh thể dạng này trong vũ trụ.
Trong vũ trụ bao la ngoài các vì sao,
tinh vân, tinh hệ ra còn có gì nữa hay
chỉ còn lại chân không? Tất nhiên không
phải. Trong vũ trụ tồn tại một loại vật
chất của th ế giói các vì sao gọi là "tinh
tế vật chất" gồm các vật chất thể khí và
vật chất thể bụi. Mật độ phân bố của
loại vật chất này rất mỏng và loãng.
Ngoài ra trong vũ trụ bao la còn tồn tại
các tia vũ trụ vô hình và sóng điện từ
rất yếu ót của các thiên thể tinh vân,...
Tất cả các vật thể trong vũ trụ không
phải tồn tại đon độc, cũng không chết
và cũng không đứng yên. Chúng không

Vủ Trụ

https://thuviensach.vn

ngừng chuyển động, thay đổi và tác động lẫn nhau. Các
vì sao luôn phun vật chất vào không gian của vũ trụ
thành các hạt thểbụ i... Các tinh vân, vật chất th ểb ụ i sau
hàng triệu năm vận động to dần lên thành các vì sao...
Vũ trụ là vô giói hạn. Nhận thức của con người đối
vói vũ trụ cũng không có giói hạn. Cùng vói sự phát
triển của khoa học kỹ thuật, con ngưòi ngày càng phát
hiện ra nhiều thiên thể mói. Chúng ta có thể khẳng định
rằng, trong tương lai sẽ đến lúc con người phát hiện ra
càng nhiều thiên thể mới đồng thời sẽ khám phá ra quá
trình hình thành và biến hoá của các thiên thể đó.

https://thuviensach.vn

1 1 / Câu Hỏi

í

SAO DIÊM VƯƠNG c ó PHẢI LÀ
MỘT HÀNH TINH KHÔNG?

Mặc dù xét ve
cấu tạo của vũ
ừụ thì từ trước
đến nay chúng
ta đêu cho
rằng sao Diêm
Vương được
coi là một hành
tinh ừong hệ
Mặt trời. Tuy
nhiên, theo tiêu
chí mới đểđánh
giá một thiên
thểlà hành tinh
thì sao Diêm
Vương đã bị
loại ỉâiỏi danh
sách này.

0.

Mặc dù xét về cấu tạo của vũ trụ thì
từ trước đến nay chúng ta đều cho rằng
sao Diêm Vưong được coi là một hành
tinh trong hệ Mặt trời. Tuy nhiên, cách
đây 5 năm, sau một thòi gian dài tranh
cãi không dứt của những nhà thiên văn
học hiện đại, Hiệp hội Thiên văn Quốc
tế thông báo tiêu chí mới để đánh giá
một thiên thể là hành tinh thì sao Diêm
Vưong đã bị loại khỏi danh sách này.
Một nhóm các nhà khoa học Mỹ đã
quả quyết rằng sao Diêm Vưong không
nên được coi là một hành tinh. Trung tâm
Rose về Trái đất và Vũ trụ tại Viện bảo
tàng Lịch sử tự nhiên ở New York (Mỹ)
cho biết, sao Diêm Vưong giống với sao
chổi hơn là hành tinh, do nó có kích cỡ
tương đối nhỏ và được cấu tạo từ băng.
Theo các nhà khoa học thì tiêu chí
để được gọi là một hành tinh đích thực,
không phải một vệ tinh, một thiên thể
cần phải:
(A) Thiên thể phải nằm trong quỹ đạo
Mặt Trời.
(B) Thiên thể phải có khối lượng đủ
lớn để lực hấp dẫn của chính nó có thê
tạo nên hình dạng tròn hoặc gần tròn.
(C) Quỹ đạo bay của thiên thể phải
tách biệt và không cắt với bất kì vật thê

V ủTrụ

https://thuviensach.vn

nào khác có cùng kích thước hay các đặc điểm tương tự.
Nếu thiên thể chỉ đạt hai điều kiện đầu, nó được xếp
vào "hành tinh lùn". Nếu thiên thể chỉ thỏa mãn một tiêu
chí, nó được định nghĩa là "thiên thể nhỏ của hệ Mặt Trời"
(SSSB).
Sao Diêm Vương được bao quanh bởi vài thiên thể
không phải vệ tinh khác, vì thế nó không thỏa mãn điều
kiện thứ ba. Thêm nữa, có bốn hành tinh lùn khác được
biết đến là: Ceres, Eris, Haumea và Makemake (cho dù chỉ
có sao Diêm Vương và Ceres được quan sát đủ chi tiết để
xác nhận việc nó là hành tinh lùn).
Khi sao Diêm Vương được khám phá ra năm 1930,
nó được mong đợi là sẽ to hơn sao Thủy. Điều đó đã
thay đổi vào năm 1978, khi các nhà thiên văn tìm ra
mặt trăng Charon của nó, giúp đo được chính xác khối
lượng sao Diêm Vương, thu lại khoảng bằng 1/20 khối
lượng sao Thủy.
Điều này, cùng với các ý kiến kỳ quặc khác về sao Diêm
Vương đã khiến các nhà thiên văn nói về chuyện hạ cấp
sao Diêm Vương. Trong những năm 2000, các nhà thiên
văn bắt đầu khám phá ra những thiên thể khác trong vành
đai Kuiper và xa hơn nữa, chúng còn to hơn cả sao Diêm
Vương - như trường hợp của Eris, và có chung những đặc
tính quỹ đạo với nó.
Vào năm 2006, trong Hội nghị lAU, các nhà thiên văn
kiến nghị đưa Charon, Eris và Ceres vào danh sách các
hành tinh. Điều này không đi đến đâu, và sau vài lần
tranh cãi nảy lửa, lAU đưa ra định nghĩa về hành tinh
và sao Diêm Vương bị tuyên bố là hành tinh lùn. Các nhà
thiên văn học ước tính có trên 200 thiên thể trong hệ Mặt
trời đạt được tiêu chí của hành tinh lùn. Cho tới nay, đã
có 40 thiên thể như thế được biết đến.
https://thuviensach.vn

Khi sao Diêm
Vương được
khám phá ra
năm 1930, nó
được mong đợi
là sẽ to hơn sao
Thủy. Điêu đó
đã thay đổi vào
năm 1978, khi
các nhà thiên
văn tìm ra mặt
trăng Charon
của nó, giúp đo
được chính xác
khôĩ lượng sao
Diêm Vương,
thu lại khoảng
bằng 1/20
khôi lượng
sao Thủy.

Vũ Trụ

Các nhà thiên văn học đã từng gặp
vấn đề về tái phân loại này trước đây.
Khi Ceres được khám phá ra năm 1801,
nó được công bố là "hành tinh mất tích"
giữa sao Hỏa và sao Mộc. Cho dù vậy
trong vòng ít năm, các nhà thiên văn học
đã khám phá ra có hon 2 thiên thể với
kích cõ tương tự. Cuộc tìm kiếm tiếp tục,
và trước năm 1851 bộ đếm "hành tinh"
đã lên đến số 23. Các nhà thiên văn học
khắng định rằng họ sẽ tiếp tục tìm kiếm
các thiên thể có kích cỡ tương đương
và quyết định định nghĩa lại hành tinh;
Ceres và các thiên thể khác trở thành
"tiểu hành tinh".

https://thuviensach.vn

MẤT THƯỜNG CỦA CON NGƯỜI

có THỂ NHÌN

THẤY NƠI NÀO LÀ XA NHẤT TRONG v ũ TRỤ?
Tâm nhìn xa của mắt người thực ra là vô hạn, nó phụ
thuộc vào cường độ ánh sáng phát ra.
Hiện giờ thì nơi xa nhất mà con người công nhận
là mắt thường có thể nhìn thấy được là Thiên hà
Andromeda (M31) cách chúng ta 2,25 triệu năm ánh
sáng. Nó là thiên hà lớn nhất trong cụm Thiên hà Địa
phương (The Local Group).
Thiên hà Triangulum (M33), cách ta 2,78 triệu năm ánh
sáng cũng được một số người tuyên bố rằng từng tự nhìn
thấy bằng mắt thường, tuy nhiên điều này không chắc
chắn lắm vì số người dám khẳng định điều này là quá ít.

CÁC HÀNH TINH TRONG v ũ TRỤ
LIỆU CÓ VA CHẠM VÀO NHAU KHÔNG?
Nếu như Trái đất ở rất gần các hành tinh khác và cũng
chuyển động ngược chiều nhau thì rất có khả năng chúng
sẽ va chạm vào nhau.
Mặt trăng là vệ tinh của Trái đất, khoảng cách trung
bình giữa Mặt trăng và Trái đất là 384.400 kilomet.
Mặt trời cách Trái đất còn xa hơn nữa, khoảng cách
trung bình giữa Mặt trời và Trái đất là 149,6 triệu kilomet.
Nếu bạn đi bộ tới Mặt trời thì phải đi mất hơn 3.403
năm. Trong khi đó Trái đất rất ngoan ngoãn quay quanh
Mặt trời, bởi vậy không thể xảy ra chuyện Trái đất va vào
Mặt trời.
https://thuviensach.vn

Còn các hành tinh khác trong hệ Mặt
trời thì sao? Do tác dụng sức hút của
Mặt tròi, các hành tinh khác phải chuyển
động theo đúng quỹ đạo của chúng. VI
vậy giữa các hành tinh trong hệ Mặt trời
cũng không thể xảy ra chuyện va chạm
vào nhau.

Mặt trời cũng
như tất cả các
sao trong dải
Ngân hà đêu
chuyển động
xung quanh
trung tâm dải
Ngân hà theo
một quy luật
riêng chứ không
phải chuyển
động hỗn loạn.
Bởi vậy rất ít
có khả năng
các sao trong
dải Ngân hà va
chạm nhau.

ậ ỉỳ

Vũ Trụ

Các hành tinh khác trong vũ trụ bao la
cách Trái đất càng xa hon. Sao Biling cách
Trái đất gần nhất là 4,22 năm ánh sáng,
mỗi giây đi được 30 vạn kilomet, thì từ
sao Biling tới Trái đất, ánh sáng phải đi
hết 4 năm 3 tháng.
Trong khoảng không vũ trụ gần hệ
Mặt tròi, trung bình các vì sao cách nhau
khoảng trên 10 năm ánh sáng. Hon nữa
các sao đều chuyến động theo một quy
luật nhất định. Mặt tròi cũng như tất cả
các sao trong dải Ngân hà đều chuyển
động xung quanh trung tâm dải Ngân
hà theo một quy luật riêng chứ không
phải chuyển động hỗn loạn. Bởi vậy rất
ít có khả năng các sao trong dải Ngân
hà va chạm nhau. Theo tính toán của các
nhà khoa học, trong dải Ngân hà trung
bình khoảng một tỉ tỉ năm mói xảy ra
một lần va chạm giữa các sao. Tuy nhiên
có trường hợp sao chổi va quệt vào hành
tinh khác hoặc đã có trường hợp thiên
thạch từ vũ trụ roi vào Trái đất. Ví dụ:
tháng 5/1910 sao chổi Halley quét qua

https://thuviensach.vn

Trái đất trong vài giờ, sáng như sao Hỏa làm con người
phải hoa mắt. Ngày 8/3/1976 xảy ra trận mưa thiên thạch
ở tỉnh Cát Lâm (Trung Quốc) do các thiên thể va chạm
vào nhau. Nhung có thê nói rằng những va chạm đó hoàn
toàn không ảnh hưởng gì tới các hành tinh bị va chạm.

NHỮNG THIÊN THỂ NÀO TRONG v ũ TRỰ
PHÁT SÓNG ĐIỆN TỪ MẠNH NHẤT?

Mặt trời là thiên thể quen thuộc đối với chúng ta, nó
vừa phát sáng vừa phát sóng điện từ. Nhưng sóng điện từ
của Mặt trời phát ra không mạnh, bởi hai lẽ: một là năng
lượng trong sóng điện từ của Mặt trời phát ra nhỏ hơn rất
nhiều so với năng lượng trong ánh sáng của Mặt trời; hai
là năng lượng do Mặt trời và các sao phát sáng khác phát
ra nhỏ hơn nhiều so với các "nguồn phát điện" mà chúng
ta biết. Nhưng dù năng lượng điện từ do Mặt trời phát ra
không lớn, thì năng lượng trong mỗi vụ nô trên Mặt trời
cũng tương đương với năng lượng một vụ nổ mấy chục
triệu tấn thuốc nổ.
Trong vũ trụ, các siêu sao mới đều phát điện từ mạnh
gấp mấy trăm triệu lần sóng điện từ của Mặt trời. Trong
khi đó một sao bình thường ở dạng thể khí ngoài dải Ngân
hà luôn phát ra sóng điện từ mạnh gấp chục vạn lần điện
từ của các siêu sao mới.
Trong các tinh hệ ngoài Ngân hà, sao nổi tiếng nhất
phát ra sóng điện từ là chòm sao Thiên Nga A. Sóng điện
từ phát ra từ chòm sao này mạnh gấp hàng triệu lần những
sao bình thưòng ngoài dải Ngân hà. Loại tinh hệ đặc biệt
https://thuviensach.vn

này mới được các nhà khoa học thiên văn
phát hiện ra và chiếm số lượng không ít
trong vũ trụ.

Trong vũ
trụ, các siêu
sao mới đêu
phát điện từ
mạnh gấp mấy
trăm triệu ĩãn
sóng điện từ
của M ặt trời.
Trong khi đó
một sao bình
thường ở dạng
th ểkh í ngoài
dải Ngần hà
luôn phát ra
sóng điện từ
mạnh gấp chục
vạn lần điện
từ của các siêu
sao mới.

Vũ Trụ

Một phát hiện quan trọng trong ngành
Thiên văn học được công bố năm 1963,
đó là việc dùng kính Thiên văn phóng
đại tìm thấy loại thiên thê giống như sao.
Các nhà thiên văn học gọi là "thiên thê
cùng loại sao". Loại thiên thể này cực
lớn, cách Trái đất rất xa và phát ra ánh
sáng rất lạ. Nhưng thiên thê này phát ra
sóng điện từ không thua kém gì so vói
các sao đặc biệt ngoài dải Ngân hà.

https://thuviensach.vn

TRÊN CÁC SAO KHÁC TRONG v ũ TRỤ LIỆU

có

Sự SỐNG CON NGƯỜI TỔN TẠI KHÔNG?
Trong dải Ngân hà có tới hơn 100 tỉ sao phát sáng,
chúng đều là những quả cầu khí nóng bỏng, nhiệt độ bề
mặt của chúng với màu xám, hồng là 2.000 - 3.000 độ C
cho tới màu trắng xanh từ 20.000 - 30.000 độ C. Trong
môi trường nóng bỏng hơn cả lò luyện gang, rõ ràng là
không thể tồn tại sự sống ở đó, do đó trên các sao phát
sáng không tồn tại loài người.
Trong dải Ngân hà còn có nhiều đám mây sao và các
vật chất thuộc thế giới các vì sao, chúng là những khối khí
hoặc bụi phát sáng hoặc không phát sáng, dày đặc hoặc
thưa thớt.
Tuy trong thập kỷ 60, con người đã phát hiện ra phân tử
vật chất trong thế giói các sao nhưng chưa tìm ra sao nào
có đủ điều kiện cho sự sống của con người.
Trong vũ trụ, chỉ có những hành tinh ở thể rắn và không
phát sáng thì con người mói tồn tại được. Như vậy vấn
đề sẽ là: ngoài hệ Mặt trời, xung quanh các sao phát sáng
khác liệu có tồn tại các hành tinh không phát sáng không?
Loại hành tinh nào có con người sinh sống ở đó?
Các nhà thiên văn cận đại cho chúng ta biết, hệ Mặt
tròi không phải là hệ hành tinh duy nhất trong dải Ngân
hà. Các sao không phát sáng tồn tại xung quanh các sao
phát sáng là hiện tượng phổ biến trong thế giới các vì sao.
Ví dụ: Khoảng không gian bán kính 17 năm ánh sáng bên
cạnh Mặt tròi có tới 60 sao phát sáng, trong đó có 32 sao
tồn tại độc lập, 22 sao sống cặp đôi thành 11 sao đôi, 6 sao
tụ tập thành hai nhóm, mỗi nhóm 3 sao, 10 sao không phát
sáng tồn tại.

https://thuviensach.vn

Trong vũ ừụ,
chỉ có những
hành tinh ở th ể
rắn và không
phát sáng thì
con người mới
tồn tại được.
Như vậy vấn đê
sẽ là: ngoài hệ
Mặt trời, xung
quanh các sao
phát sáng khác
liệu có ỉôn tại
các hành tinh
không phát
sáng không?

Vũ Trụ

Phải chăng trên các sao không phát
sáng đều có con người sinh sống? Không
phải vậy! Điều kiện tiên quyết là, ở trung
tâm quỹ đạo các sao không phát sáng
phải có một sao phát sáng ổn định. Nếu
là một sao phát sáng thỉnh thoảng lại nổ
bùng lớn thì ở các sao xung quanh sẽ
không thể có sự sống bởi lẽ nếu nó bùng
nô thì không những con ngưòi ỏ các sao
xung quanh sẽ bị thiêu cháy mà các sao
xung quanh nó cũng không chịu đựng
nổi nhiệt độ quá cao. Nếu ả giữa các sao
không phát sáng là một sao phát sáng có
nhiệt độ bề mặt trên 10.000 độ c thì tia tử
ngoại của sao đó tiêu diệt hết sự sống ở
các sao xung quanh. Nếu ở giữa các sao
không phát sáng là một đôi sao phát sáng
kề sát nhau thì các sao xung quanh cũng
không thể có sự sống. Bởi lẽ chúng sẽ có "2
Mặt tròi", chúng sẽ bị nung cháy thử hỏi
con ngưòi làm sao mà sống được? Xem
ra chỉ có sao phát sáng "ổn định" như
Mặt trời thì những sao không phát sáng
xung quanh nó mới "hoan nghênh" và
mói có thể có sự sống. Các nhà thiên văn
gọi đó là "sao phát sáng kiểu Mặt trời".
Ngoài ra cần có thêm một điều kiện nữa
là sao không phát sáng dù đứng riêng rẽ
một mình hoặc cặp đôi với sao khác thì
khoảng cách giữa sao không phát sáng
và sao phát sáng phải tưong đối xa đê
sao không phát sáng chỉ quay quanh một

https://thuviensach.vn

sao khác (quỹ đạo quay sẽ không ổn định, nóng lạnh sẽ
thất thưòng).
Các nhà khoa học đã tiến hành rất nhiều nghiên cứu để
tìm ra sự tồn tại của sự sống trên một hành tinh khác ngoài
Trái Đất. Năm 1960, các nhà thiên văn thế giói tiến hành
k ế hoạch nghiên ciin Ozma, họ dùng kính viễn vọng vô
tuyến điện có đường ống kính 26 mét chĩa về phía hai sao
phát sáng đang tự quay quanh chúng. Đó là hai sao láng
giềng gần Trái đất, một sao tên gọi là "Sóng sông 8" cách
Trái đất 10,8 năm ánh sáng, sao kia gọi là sao "Cá voi"
cách Trái đất 11,8 năm ánh sáng. Các nhà thiên văn học
đã dùng hon 400 giờ quan trắc (quan sát, đo đạc các hiện
tượng tự nhiên), hai sao này với hy vọng có thể sẽ nhận
được những tín hiệu ngoài vũ trụ từ hai nơi xa xôi trong
không gian phát tới Trái đất. Đây là sáng kiến đầu tiên
của nhân loại mong muốn tìm thấy sự sống ngoài Trái đất.
Gần 20 năm qua, các nhà khoa học thiên văn trên thế giói
đã tiến hành hơn 10 công trình nghiên cứu như trên. Năm
1978 các nhà thiên văn học quốc tế đã dùng dàn kính viễn
vọng vô tuyến đường kính 300 mét đê quan trắc 200 sao
phát sáng kiểu Mặt trời cách xa Trái đất 80 năm ánh sáng
với hy vọng sớm muộn sẽ nghe được những thông tin
nhắn gọi Trái đất từ những thế giới văn minh trong vũ trụ.

https://thuviensach.vn

L] >
10ịVạnUiM
Cầu Hỏi •

ĐĨA BAY CÓ ĐÚNG LÀ KHÁCH
ĐẾN TỪ VŨ TRỤ KHÔNG?

Sự sông muốn
ỉdn tại và phát
triển trên một
hành tinh và
không bị huỷ
diệt nửa chừng,
không những
đòi hỏi hành
tinh đó có đây
đủ điêu kiện
cho sự sông ỉôn
tại và phát triển
mà thiền thể
phát sáng bên
cạnh hành tinh
đó phải có sự ôn
định và có môi
trường vũ trụ
thích hợp trong
suốt hàng
tỷ năm.

Vũ Trụ

Một ngày tháng 6 năm 1947, phi công
Mỹ Kenneth Arnold đang lái máy bay
trên cao. Bỗng anh phát hiện có mấy
vật thể lớn hình đĩa tròn bay về phía
VVashington. Theo ước đoán của viên phi
công này, mấy vật thể kỳ lạ đó có đường
kính trên 30 mét. Tin đó phát ra, nhanh
chóng gây xôn xao dư luận thế giói. Vì
vật lạ đó hình tròn dẹt nên người ta gọi
chúng là "đĩa bay".
Tiếp đó còn nhiều người khác nhìn
thấy "đĩa b a y " . Trong 22 năm k ể từ năm
1947 phát hiện ra đĩa bay đến năm 1969
trên thế giói có hon 12.000 lượt ngưòi
nói đã tận mắt nhìn thấy "đĩa bay".
"Đ ĩa bay" đã kích thích cao độ các nhà
thám hiểm và các nhà khoa học quốc
tế. Vậy "đĩa bay" là gì? Bay từ phương
trời nào đến?
Đến nay có rất nhiều cách giải thích
khác nhau, trong đó cách giải thích gây
sự chú ý nhất là: "đĩa bay" là phi thuyền
do các sinh vật có trí tuệ rất cao từ hành
tinh khác phóng đến.
Vậy “đ ĩa hay" có đúng là k h á c h đến từ
vũ trụ không?
Sự sống là hiện tượng tồn tại phô biến
trong vũ trụ bao la. Trong vũ trụ vô giới
hạn, không chỉ Trái đất mới có sự sống
https://thuviensach.vn

của loài người, trên các hành tinh khác chi cần có đủ điều
kiện thích hợp, nhất định sẽ tồn tại sự sống, thậm chí tồn
tại sinh vật có trí tuệ phát triển cao đòi hỏi khoảng thòi
gian rất dài. Nói ngay như trên Trái đất chúng ta, sự sống
bắt nguồn tù chất hữu co chứa a xít amin tiến hoá thành
các sinh vật cao cấp mất khoảng mấy tỷ năm. Sự sống
muốn tồn tại và phát triển trên một hành tinh và không bị
huỳ diệt nửa chừng, không những đòi hỏi hành tinh đó
có đầy đủ điều kiện cho sự sống tồn tại và phát triển mà
thiên thể phát sáng bên cạnh hành tinh đó phải có sự ổn
định và có môi trường vũ trụ thích hợp trong suốt hàng tỷ
năm. Có nhà khoa học ước đoán rằng trong hơn 100 tỉ sao
phát sáng trong dải Ngân hà có không hơn một triệu sao
có đủ điều kiện trên. Nếu trên một triệu hành tinh đó có sự
sống và con người sinh sống ở đó nắm vững khoa học kỹ
thuật vũ trụ hiện đại, mỗi năm mỗi hành tinh phóng một
tàu vũ trụ tiến hành khảo sát dải Ngân hà, thì sẽ có rất ít
dịp một tàu vũ trụ của họ lọt vào hệ Mặt trời của chúng ta.
Không những vậy, khoảng cách trung bình giữa các
hành tinh văn minh đều cách nhau trên 100 năm ánh sáng,
cho dù "người vũ trụ" bay trên tàu vũ trụ của họ với tốc độ
16,7 km/giây và xuất phát từ sao Biling gần Trái đất nhất
(4,22 năm ánh sáng) thì phải mất hơn 8 vạn năm họ mới
bay tới hệ Mặt trời của chúng ta được.
Với khoảng thời gian đó, chắc chắn vấn đề tuổi thọ và
nhiên liệu sẽ bị hạn chế râ't nhiều, bởi lẽ dù "người vũ
trụ" tài giỏi đến đâu nhưng tuổi thọ của họ và nhiên liệu
họ đem theo trên tàu vũ trụ không phải là vô tận. Theo
suy đoán đó cùa chúng ta, nếu "người vũ trụ" thực sự
muốn bắt liên lạc với con người trên Trái đâ't thì bước
đầu tương đối có hiệu quả là họ sẽ sử dụng sóng điện từ

https://thuviensach.vn

để liên lạc với chúng ta. Nhưng cho đến
nay việc liên lạc bước đầu đó vẫn chưa
thực hiện được.
Vậy rốt cuộc
"đĩa bay" là
gì đây? Năm
1969 một nhóm
chuyên gia Mỹ
đã tiến hành
đĩêu tra ve
12.000 vụ nhìn
thấy "đĩa hay".
Kết quả cho
thấy phan lớn
các vụ gọi là
"đĩa bay" đêu
là nhầm lẫn do
nhiêu nguyên
nhân khác gây
ra. Trong đó có
vụ chỉ là mảnh
vụn của vệ tinh
nhân tạo trên
đường trở về
Trái đât bị bốc
cháy, có vụ ảo
các đám mây
hoặc các hiện
tượng khúc xạ
khí quyên
gây ra.

Vũ Trụ

Qua các phân tích trên, "đĩa bay"
có phải là khách đến từ vũ trụ không?
Chúng ta không thể hoàn toàn bác bỏ câu
hỏi đó, nhưng khả năng có thực sự là rất
ít. Những tin tức nhìn thấy "đĩa bay"
ngày càng nhiều, càng cho thấy không
thể có nhiều "khách từ vũ trụ" đến thăm
Trái đất như vậy.
Vậy rốt cuộc "đĩa bay" là gì đây? Năm
1969 một nhóm chuyên gia Mỹ đã tiến
hành điều tra về 12.000 vụ nhìn thấy
"đĩa bay". Kết quả cho thấy phần lón các
vụ gọi là "đĩa bay" đều là nhầm lẫn do
nhiều nguyên nhân khác gây ra. Trong
đó có vụ chỉ là mảnh vụn của vệ tinh
nhân tạo trên đường trở về Trái đất bị
bốc cháy, có vụ do các đám mây hoặc các
hiện tượng khúc xạ khí quyến gây ra; có
vụ do các đàn chim, đàn côn trùng (hay
đàn bướm) gây ra; cũng có vụ do các
mảnh sao băng hoặc sao chổi gây ra; và
có vụ là do ảo ảnh của thị giác con người
gây ra. Đó là chưa kể tới các chi tiết ly kỳ
do con người cố ý thêu dệt ra cho thêm
phần hấp dẫn. Bởi vậy cách đặt vấn đề
"đĩa bay" là "khách đến từ vũ trụ" đang
được dư luận chú ý quan tâm, nhưng
cho đến nay chưa ai tìm thấy chứng cứ
thực tế của giả thuyết đó.
https://thuviensach.vn

sự HÌNH THÀNH CỦA TRÁI ĐẤT?
Như đã nói ở trên, trong thế giói vũ trụ bao la rộng lớn,
Trái đất mà chúng ta đang sống vô cùng nhỏ bé. Trái đất
chỉ là một trong số các hành tinh của hệ Mặt tròi, một bộ
phận nhỏ bé của vũ trụ mà thôi. Tuy nhiên nó lại là một
hành tinh đặc biệt, không giống vói bất kỳ hành tinh nào
khác, bởi vì trên Trái đất có sự tồn tại của sự sống.
Mặc dù hàng ngày chúng ta đang sống, hít thở bầu
không khí từ Trái đất nhưng từ hàng ngàn năm nay chúng
ta vẫn chưa tìm ra được câu trả lòi thật sự thấu đáo cho câu
hỏi: Trái đất của chúng ta sinh ra như thế nào? Cho đến
ngày nay đáp án cho câu hỏi này vẫn còn nằm trong các
giả thuyết, mặc dù đã có nhiều bằng chiáng chứng minh
sự đúng đắn của thuyết này hay thuyết khác, nhưng vẫn
còn nhiều điều chưa được làm sáng tỏ.
Đã có rất nhiều học thuyết chứng minh sự ra đời của
Trái đâ't tuy nhiên ả phạm vi cuốn sách này, chúng tôi chỉ
nêu ra quan điểm của các nhà khoa học hiện đại. Ngày nay
các nhà khoa học quan niệm hệ Mặt tròi (bao gôm cả Trái
đất) được hình thành từ đám mây khí và bụi được gọi là
"tinh vân", quay quanh tâm của Ngân hà. Đám mây này
cấu tạo từ hydro, helium và các nguyên tố nặng hơn tách
ra từ siêu tân tinh, hình thành sau vụ nổ "Big bang" 13,7
tỷ năm trước.
Khoảng 4,6 tỷ năm về trước, đám mây khí bụi bắt đầu
bị nén ép có lẽ là do sóng va chạm của siêu tân tinh bên
cạnh. Sóng va chạm này cũng là nguyên nhân làm cho đám
mây Vũ trụ nhận được động lượng và quay. Khi đám mây
quay nhanh, trọng lực và quán tính làm nó dẹt lại thành
hìrứi đĩa, vuông góc với trục quay. Hâu hết lượng vật chất
tập trung ở trung tâm đĩa và bắt đầu nóng lên, những
https://thuviensach.vn

xáo động nhỏ do va chạm và động lượng
của các mảnh vụn lớn khác, tạo thành các
hành tinh cổ có chiều dài vài km quay
quanh tâm đám mây.

Khi đám mây
quay nhanh,
trọng lực và
quán tính
làm nó dẹt lại
thành hình
đĩa, vuông góc
với trục quay.
Hàu hết lượng
vật chất tập
trung ở trung
tâm đĩa và bắt
đâu nóng lên,
những xáo
động nhỏ do va
chạm và động
lượng của các
mảnh vụn lớn
khác, tạo thành
các hành tinh
c ố có chiêu dài
vài km quay
quanh tâm
đám mây.

ìé ỳ

Vật chất tiếp tục rơi vào tâm, tốc độ
quay tăng lên, đồng thời sự va chạm
trọng lực đã tạo nên một lượng lớn năng
lượng ở đó.
Cuối cùng sự kết hợp hạt nhân hydro
thành helium bắt đầu và sau khi nén ép,
ngôi sao bốc cháy thành Mặt trời. Trong
khi đó những vật chất còn lại quanh Mặt
tròi vừa mới hình thành, bắt đầu tụ hợp
lại thành một vành đai. Những mảnh
vụn lớn va chạm với các mảnh vụn khác,
cuốn hút nhau, tạo thành các vật thể lớn
hơn, dần dần thành các hà...